فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قسامه در فقه اسلامی روشی خاص برای اثبات دعوا در دعاوی مرتبط با جنایات بر نفس و عضو به‌شمار می‌آید. با وجود اتفاق­نظر در اصل مشروعیت این شیوه قضایی، در برخی از جوانب آن ابهاماتی دیده می­شود. ازجمله این موارد، جایگاه زنان در قسامه است که در آثار فقهی بحث چندانی از آن به‌میان نیامده است. در این بین، برخی فقها سوگند زنان را معتبر دانسته‌اند و در مقابل، دیگران مرد بودن را شرط اعتبار قسامه به‌حساب آورده‌اند و به‌طور معمول میان جایگاه مدعی یا مدعی‌علیه و جایگاه اقربا تفکیک کرده، عدم پذیرش سوگند زنان را به جایگاه اقربا اختصاص داده‌اند. دیدگاه اخیر در قانون مجازات اسلامی (مواد 336 ،337 و 338)  نیز بازتاب یافته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی، چنین نتیجه می­گیرد که شرط رجولیت در قسامه، مبتنی بر دلیل معتبری نیست و ذکر واژگان مختصّ مردان در مستندات قسامه، که دلیل اصلی این دیدگاه قلمداد می‌شود، از باب تغلیب است و امکان الغای خصوصیت از وصف رجولیت در آن‌ها وجود دارد. بر این اساس شمول ادلّه مشروعیت قسامه، سوگند زنان را همانند مردان دربرمی‌گیرد و از این جهت تفاوتی نیز میان جایگاه‌های یادشده وجود ندارد.