نقش مدرسه در پیشگیری غیرکیفری از انحرافات جنسی نوجوانان؛ تحلیل کیفی–حقوقی با تأکید بر سیاست جنایی ایران
نویسندگان
1 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران
2 گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی، بروجرد، ایران
3 گروه حقوق، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران.
doi
10.48309/jlps.2026.574179.1580چکیده
انحرافات جنسی نوجوانان بهعنوان یکی از چالشهای نوظهور اجتماعی، پیامدهای روانی، تربیتی و امنیتی گستردهای دارد و مواجهه صرفاً کیفری با آن، نهتنها کارآمد نیست بلکه میتواند آسیبها را تشدید کند. مدرسه، بهعنوان مهمترین نهاد اجتماعیکننده رسمی پس از خانواده، ظرفیت بالقوهای برای پیشگیری غیرکیفری از این رفتارها دارد؛ نقشی که در سیاست جنایی و چارچوبهای حقوقی ایران بهطور شفاف و منسجم تبیین نشده است. این پژوهش با هدف تحلیل جایگاه حقوقی مدرسه در پیشگیری غیرکیفری از انحرافات جنسی نوجوانان و شناسایی خلأها و محدودیتهای قانونی موجود، از رویکرد کیفی مبتنی بر تحلیل مضمون بهره میبرد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با خبرگان حوزه حقوق، آموزشوپرورش و مشاوره مدارس، و همچنین تحلیل اسناد قانونی و سیاستی، از جمله قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، آییننامههای انضباطی مدارس و سند تحول بنیادین آموزشوپرورش گردآوری شد. یافتهها نشان میدهد که نقش مدرسه در پیشگیری از انحرافات جنسی پراکنده، غیرالزامآور و فاقد ضمانت اجرایی مشخص است. ابهام در حدود مسئولیت حقوقی مدیران و مشاوران، فقدان چارچوب قانونی تربیت جنسی مدرسهمحور، تعارض میان مقررات انضباطی و حقوق بنیادین دانشآموزان، و بیتوجهی به مفهوم «ترک فعل» مدرسه از مهمترین خلأهای شناساییشده هستند. پژوهش نشان میدهد بازتعریف جایگاه مدرسه در سیاست جنایی پیشگیرانه، تدوین مقررات تخصصی و الزامآور، و تعیین مسئولیتهای حقوقی آن میتواند ضمن کاهش مداخلات کیفری، امنیت تربیتی و حمایت مؤثر از حقوق نوجوانان را در نظام آموزشی ایران ارتقا دهد.
