فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رفتار اطلاع ‏یابی نوعی فعالیت شناختی است که هنگام رویارویی افراد با شرایط عدم اطمینان رخ می‏دهد. طی این فرایند، فعالیت ‏های ذهنی و شناختی همانند تفکر و استدلال بر مراحل مختلف اطلاع‏ یابی تأثیرگذار است؛ به ‏طوری‏ که چگونگی درک افراد از مسئله و چگونگی حل‏ آن (رسیدن به پاسخ مطلوب) مرتبط با این توانایی‏ است. از این ‏رو، می‏توان ادعا کرد که افراد هنگام تعامل با نظام‏ های جست‏وجو و بازیابی اطلاعات و تصمیم‏ گیری در هر مرحله از این فرایند، تحت تأثیر شیوه استدلال ذهنی و رویکرد تفکر خود بوده و تا رسیدن به هدف ممکن است بارها اقدام به تکرار، تغییر عبارت جست‏ وجو و یا انجام جست‏ وجوی جدید نمایند. بنابراین، در نوشتار حاضر، هدف، بررسی، تبیین نظری و مقایسه سه رویکرد نظری منطق ذهنی، الگوهای ذهنی، و راهبردهای استدلالی در فرایند اطلاع ‏یابی کاربران است. در این پژوهش از تفسیر متون به‏ عنوانرفتار اطلاع‏ یابی نوعی فعالیت شناختی است که هنگام رویارویی افراد با شرایط عدم اطمینان رخ می‏دهد. طی این فرایند، فعالیت ‏های ذهنی و شناختی همانند تفکر و استدلال بر مراحل مختلف اطلاع‏ یابی تأثیرگذار است؛ به‏طوری‏ که چگونگی درک افراد از مسئله و چگونگی حل‏ آن (رسیدن به پاسخ مطلوب) مرتبط با این توانایی‏ است. از این‏رو، می‏توان ادعا کرد که افراد هنگام تعامل با نظام ‏های جست‏وجو و بازیابی اطلاعات و تصمیم‏ گیری در هر مرحله از این فرایند، تحت تأثیر شیوه استدلال ذهنی و رویکرد تفکر خود بوده و تا رسیدن به هدف ممکن است بارها اقدام به تکرار، تغییر عبارت جست‏ وجو و یا انجام جست‏ وجوی جدید نمایند. بنابراین، در نوشتار حاضر، هدف، بررسی، تبیین نظری و مقایسه سه رویکرد نظری منطق ذهنی، الگوهای ذهنی، و راهبردهای استدلالی در فرایند اطلاع ‏یابی کاربران است. در این پژوهش از تفسیر متون به‏ عنوان روش مطالعه استفاده شده است. این متون شامل کتاب‏ها و مقاله ‏های مربوط به رویکردهای نظری منطق ذهنی، الگوهای ذهنی، و راهبردهای استدلالی و همچنین الگوهای اطلاع ‏یابی است. در مرحله اول، با الهام از الگوی عمومی خوانش نظریه ‏ها، گزاره ‏ها، مفروضه‏ ها، شواهد پشتیبان و جهت‏گیری‏های عملی، نظریه ‏های مورد مطالعه بررسی شد. آنگاه بر اساس مطالب بیان‏شده، مؤلفه ‏های مطرح در هر رویکرد نظری مشخص، استخراج و مقایسه گردید. در مرحله دوم، برای انتخاب بستر مناسب، منابع مرتبط با الگوهای اطلاع‏یابی مختلف مورد بررسی قرار گرفت. از آنجا ‏که الگوی «شریت» یکی از مهم‏ترین الگوهایی است که تلاش نموده مهارت ‏های شناختی دخیل در فرایند اطلاع ‏یابی همانند استدلال را در هر یک از مراحل فرایند اطلاع ‏یابی مشخص کند، از این‏رو، این الگو به‏ عنوان بستری مناسب برای مقایسه و انطباق سه رویکرد نظری منطق ذهنی، الگوهای ذهنی، و راهبردهای استدلالی در مراحل مختلف فرایند اطلاع ‏یابی انتخاب شد. یافته‏ ها نشان داد که هر یک از رویکردها به ‏تنهایی جامعیت لازم برای واکاوی فرایند اطلاع ‏یابی را دارا نیست. سرانجام، با توجه به مفروضات و مؤلفه‏های هر یک از این رویکردها و همچنین کاربرد قواعد منطق، بررسی‏ها نشان داد که رویکرد راهبرد استدلالی نسبت به رویکردهای دیگر می‏تواند به ‏شکلی جامع ‏تر کنش‏ های افراد در هر یک از مراحل فرایند اطلاع‏ یابی را توصیف و تبیین نماید.