طراحی یک هستیشناسی برای ادبیات کودکان و نوجوانان بر مبنای اصطلاحنامۀ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (اصکا)
نویسندگان
1 پژوهشگاه علوم وفناوری اطلاعات
2 دانشگاه تهران
doi
10.22034/jipm.2024.707272چکیده
به اعتقاد بسیاری از صاحب نظران، استفاده از اصطلاحنامه ها به عنوان دانش پایه و مبنایی در تعیین روابط سلسله مراتبی برای ساخت هستی شناسی بسیار مؤثر خواهد بود. هدف اصلی این پژوهش ارائة یک هستی شناسی جهت تبیین درست روابط، ویژگی ها و مفاهیم موجود در ادبیات کودک و نوجوان در ایران و دسترس پذیری هرچه بهتر متون مرتبط با ادبیات کودک و نوجوان بوده است. در این پژوهش «اصطلاحنامة کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (اصکا)» که جامع ترین اصطلاحنامه در زمینه کودک و نوجوان است، به عنوان نقطه شروع ساخت هستی شناسی استفاده شد. این پژوهش به روش «متآنتولوژی» که روش قابل قبول و پیشنهادشده از سوی متخصصان این حوزه است، در یازده مرحله انجام شد. ابزار مورد استفاده نرمافزار «پروتژه» (نسخه 5/5) بود. یافته ها نشان داد که این حوزه دارای 11 ردة اصلی (آموزش و پرورش، ادبیات، ارتباطات، جامعه شناسی، دانش شناسی و علم اطلاعات، دین، روانشناسی، زبان شناسی، فلسفه، فناوری و علوم تجربی، و هنر و فرهنگ) است. گسترده بودن تعداد رده های اصلی مربوط به حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان را میتوان چنین برداشت کرد که هدف اصلی ادبیات کودک و نوجوان تنها سرگرم کردن نیست، بلکه هدف، آموزش و پرورش و آشناسازی آنها با مسائل مختلف زندگی را نیز در پی دارد. سرانجام، 29 رابطه نوع شیء و 23 رابطه نوع داده و پنج رابطه تفسیری برای اصطلاحات تعریف شد. همچنین 950نمونه یا مثال به هستی شناسی اضافه شد. به جهت زیاد بودن آثار ادبی در گروه کودکان و نوجوانان نمونه های زیادی برای هر یک از کلاسها قابل ذکر بود که این موضوع از جمله نقاط قوت این هستی شناسی به حساب میآید. این هستی شناسی با برخورداری از مجموعه کاملی از اصطلاحات و مفاهیم و روابط معنایی که با نمونه های مختلف برای هر یک از انواع ادبی همراه شده است، برای نویسندگان، کتابداران و سایر فعالان در حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان بسیار کارآمد و سودمند خواهد بود.