طراحی یک هستی‌شناسی برای ادبیات کودکان و نوجوانان بر مبنای اصطلاح‌نامۀ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (اصکا)

نویسندگان

1 پژوهشگاه علوم وفناوری اطلاعات

2 دانشگاه تهران

doi
10.22034/jipm.2024.707272
چکیده

به اعتقاد بسیاری از صاحب‏ نظران، استفاده از اصطلاحنامه ‏ها به ‏عنوان دانش پایه و مبنایی در تعیین روابط سلسله‏ مراتبی برای ساخت هستی‏ شناسی بسیار مؤثر خواهد بود. هدف اصلی این پژوهش ارائة یک هستی‏ شناسی جهت تبیین درست روابط، ویژگی ‏ها و مفاهیم موجود در ادبیات کودک و نوجوان در ایران و دسترس‏ پذیری هرچه بهتر متون مرتبط با ادبیات کودک و نوجوان بوده ‏است. در این پژوهش «اصطلاحنامة کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان (اصکا)» که جامع‏ ترین اصطلاحنامه در زمینه کودک و نوجوان است، به ‏عنوان نقطه شروع ساخت هستی‏ شناسی استفاده شد. این پژوهش به ‏روش «مت‏آنتولوژی» که روش قابل قبول و پیشنهادشده از سوی متخصصان این حوزه است، در یازده مرحله انجام شد. ابزار مورد استفاده نرم‏افزار «پروتژه» (نسخه 5/5) بود. یافته‏ ها نشان داد که این حوزه دارای 11 ردة اصلی (آموزش و پرورش، ادبیات، ارتباطات، جامعه‏ شناسی، دانش‏ شناسی و علم اطلاعات، دین، روان‏شناسی، زبان شناسی، فلسفه، فناوری و علوم تجربی، و هنر و فرهنگ) است. گسترده بودن تعداد رده ‏های اصلی مربوط به حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان را می‏توان چنین برداشت کرد که هدف اصلی ادبیات کودک و نوجوان تنها سرگرم کردن نیست، بلکه هدف، آموزش و پرورش و آشناسازی آن‏ها با مسائل مختلف زندگی را نیز در پی دارد. سرانجام، 29 رابطه نوع شیء و 23 رابطه نوع داده و پنج رابطه تفسیری برای اصطلاحات تعریف شد. همچنین 950نمونه یا مثال به هستی‏ شناسی اضافه شد. به ‏جهت زیاد بودن آثار ادبی در گروه کودکان و نوجوانان نمونه‏ های زیادی برای هر یک از کلاس‏ها قابل ذکر بود که این موضوع از جمله نقاط قوت این هستی‏ شناسی به حساب می‏آید. این هستی‏ شناسی با برخورداری از مجموعه کاملی از اصطلاحات و مفاهیم و روابط معنایی که با نمونه ‏های مختلف برای هر یک از انواع ادبی همراه شده است، برای نویسندگان، کتابداران و سایر فعالان در حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان بسیار کارآمد و سودمند خواهد بود.