فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گسترش فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی، تحولات چشمگیری در عرصه‌های مختلف حکمرانی ایجاد کرده و نظام‌های قضایی را نیز با پرسش‌های بنیادین مواجه ساخته است. یکی از مهم‌ترین این پرسش‌ها، امکان و حدود به‌کارگیری هوش مصنوعی در فرآیند تصمیم‌گیری قضایی است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–توصیفی در پی آن است که امکان استفاده از هوش مصنوعی در تصمیم‌سازی قضایی را با تأکید بر اصول بنیادین دادرسی عادلانه در حقوق ایران بررسی کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند در گردآوری، طبقه‌بندی و تحلیل ادله، شناسایی رویه‌های مشابه و پشتیبانی از ساختار استدلال قضایی نقش مؤثری ایفا کند؛ با این حال، ماهیت ارزشی و مسئولیت‌محور قضاوت مانع از جایگزینی کامل قاضی انسانی با سامانه‌های هوشمند می‌شود. بر این اساس، الگوی «کاربرد پشتیبان و نظارت‌پذیر» به‌عنوان رویکردی سازگار با اصول دادرسی عادلانه در حقوق ایران پیشنهاد می‌شود.