فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گسترش فناوری‌های خودران، به‌ویژه خودروهای خودران و سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، چالش‌های بنیادینی را برای نظام سنتی مسئولیت مدنی ایجاد کرده است. ویژگی‌هایی همچون تصمیم‌گیری مستقل، یادگیری مستمر و کاهش نقش مداخله مستقیم انسان، موجب شده‌اند که الگوهای کلاسیک انتساب فعل زیان‌بار و احراز تقصیر کارایی خود را تا حد زیادی از دست بدهند. هدف این مقاله، بررسی میزان کفایت نظریه‌های سنتی مسئولیت مدنی در مواجهه با ریسک‌های ناشی از فناوری‌های خودران و تحلیل نظریه‌های نوین ارائه‌شده برای پاسخ به این چالش‌هاست. پرسش اصلی پژوهش آن است که کدام الگوی مسئولیت می‌تواند تخصیص عادلانه‌تری از ریسک و جبران مؤثرتری از خسارت در این حوزه فراهم آورد. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی–تحلیلی است و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و تحلیل اسناد حقوقی و نظریه‌های دکترین، به تبیین ماهیت ریسک‌های فناوری‌های خودران و ارزیابی نظریه‌های مختلف مسئولیت مدنی پرداخته می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظریه‌های مبتنی بر تقصیر و حتی مسئولیت محض، به‌تنهایی قادر به پاسخ‌گویی به پیچیدگی‌های فنی و حقوقی این فناوری‌ها نیستند. در مقابل، نظریه‌هایی نظیر توزیع ریسک، مسئولیت مبتنی بر فعالیت و سازوکارهای نوین جبران خسارت، ظرفیت بیشتری برای انطباق با واقعیت‌های فناوری‌های خودران دارند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که بازاندیشی در مبانی مسئولیت مدنی و حرکت به‌سوی الگوهای ترکیبی و پیشگیرانه، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در مواجهه با ریسک‌های نوین فناورانه است.