فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصل حاکمیت مردم به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین حقوق اساسی معاصر، نقش محوری در مشروعیت‌بخشی به قدرت سیاسی و شکل‌گیری سازوکارهای نظارت عمومی بر دولت ایفا می‌کند. تحقق واقعی نظارت مردمی بر اعمال قدرت عمومی، در گرو نحوه شناسایی، تفسیر و تضمین حقوقی این اصل در نظام‌های قانون اساسی است. مقاله حاضر با اتخاذ رویکردی توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از روش تطبیقی، به بررسی جایگاه اصل حاکمیت مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و قانون اساسی جمهوری عراق می‌پردازد. سؤال اصلی پژوهش آن است که اصل حاکمیت مردم در هر یک از این دو نظام حقوق اساسی، تا چه اندازه توانسته است به تحقق مؤثر نظارت عمومی بر دولت منجر شود و چه تفاوت‌هایی در سازوکارها و ضمانت‌اجراهای پیش‌بینی‌شده وجود دارد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه هر دو قانون اساسی، اصل حاکمیت مردم را به‌عنوان مبنای مشروعیت قدرت عمومی به رسمیت شناخته‌اند، اما تفاوت در مبانی نظری، ساختارهای نهادی و میزان تصریح حقوقی، موجب شده است که نظارت عمومی بر دولت در این دو نظام از حیث گستره، کارآمدی و ضمانت اجرا، وضعیت یکسانی نداشته باشد.