فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قاعده درء و اصل برائت از بنیادی‌ترین اصول دادرسی کیفری به شمار می‌آیند که با کارکردی بازدارنده، مانع از صدور احکام ناعادلانه و تضییع حقوق متهم می‌شوند. اهمیت این اصول نه تنها در ایفای نقش به عنوان ابزار تضمین عدالت کیفری است، بلکه در سطحی عمیق‌تر، به صیانت از کرامت انسانی و تقویت اعتماد عمومی به نظام عدالت کیفری نیز منجر می‌شوند. ضرورت پژوهش حاضر از آن جهت است که با توجه به تحولات تقنینی، پیچیدگی روزافزون دعاوی کیفری و نقش فزاینده اسناد بین‌المللی، بازاندیشی جایگاه این اصول و نسبت آن‌ها با سایر قواعد حقوقی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.هدف اصلی این مقاله، تحلیل نقش قاعده درء در جرایم کیفری از منظر تفسیر قوانین، بررسی تأثیر قواعد ادله اثباتی در پذیرش این قاعده و مطالعه تطبیقی جایگاه اصل برائت و قاعده درء در حقوق ایران و حقوق کیفری کشورهای اسلامی است. افزون بر این، پژوهش به بررسی جایگاه این اصول در حمایت از حقوق دفاعی متهم، تحلیل تعارض آن‌ها با سایر اصول دادرسی کیفری و تبیین چالش‌های اجرایی اصل برائت در فرآیندهای پیچیده و چندبعدی می‌پردازد.روش تحقیق به کار رفته، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و اسنادی است که امکان واکاوی مبانی نظری و تحلیل تطبیقی نظام‌های حقوقی را فراهم می‌آورد. یافته‌ها نشان می‌دهد که قاعده درء و اصل برائت، علاوه بر نقش بازدارنده در برابر محکومیت‌های ناروا، با بهره‌گیری صحیح از قواعد ادله اثباتی می‌توانند به ارتقای استانداردهای دادرسی عادلانه کمک کنند. همچنین، نتایج تطبیقی میان ایران، کشورهای اسلامی و اسناد بین‌المللی حقوق بشر آشکار می‌سازد که علی‌رغم تفاوت‌های تفسیری، همگرایی معناداری در پذیرش نقش بنیادین این اصول در حمایت از حقوق دفاعی متهم و تضمین عدالت کیفری وجود دارد.