فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سیاست جنایی ایران در قبال پیشگیری از مصرف مواد مخدر صنعتی توسط نوجوانان، به عنوان معضلی پیچیده در تقاطع حقوق کیفری، سلامت عمومی و مداخلات اجتماعی قرار دارد. هدف این مقاله، تحلیل جامع و انتقادی سیاست تقنینی، قضایی و اجرایی کشور در این عرصه، با تمرکز بر شناسایی شکاف‌ها بین اهداف اعلامی و پیامدهای عملی، و ارائه پیشنهادهایی برای بازطراحی راهبردی آن است. یافته‌های این تحقیق که با روش تحلیل محتوای کیفی اسناد بالادستی، قوانین (به ویژه قانون مبارزه با مواد مخدر و قانون مجازات اسلامی)، آیین‌نامه‌ها، و گزارش‌های عملکردی نهادهایی مانند ستاد مبارزه با مواد مخدر و قوه قضائیه به دست آمده، نشان می‌دهد که چارچوب سیاست‌گذاری موجود، علیرغم اشارات مثبت به لزوم تمایز بین مواد سنتی و صنعتی و اهمیت پیشگیری، در عمل تحت سلطه رویکرد کیفری سخت‌گیرانه و پاسخ‌های تنبیه‌محور قرار دارد. این امر به موازات ضعف ساختاری در توسعه و اجرای برنامه‌های پیشگیری رشدمحور و جذاب برای گروه سنی نوجوان، نارسایی در خدمات کاهش آسیبِ هدفمند، و هماهنگی ناکافی بین دستگاه‌های قضایی، پلیسی، آموزشی و بهداشتی است. نتایج این تحلیل حاکی از آن است که کارآمدسازی سیاست جنایی، نیازمند یک چرخش پارادایمی از مدل امنیتی-تنبیهی به سوی الگوی بهداشت عمومی-اجتماعی است که در آن، تقویت نظام‌های پایش و ارزیابی، سرمایه‌گذاری بر آموزش همگانی و مهارت‌آموزی در مدارس، توانمندسازی خانواده‌ها، طراحی اقدامات قضایی زودهنگام و غیرحضوری برای نوجوانان، و نهایتاً یکپارچه‌سازی خدمات حمایتی و درمانی در دستور کار قرار گیرد.