فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: به­منظور مدیریت صحیح جنگل به ابزارهایی نیاز است که با استفاده از آنها بتوان تغییرات ایجاد شده در ساختار جنگل را بررسی کرد. در این پژوهش برای بررسی ساختار جنگل‌های مخروبه بلوط پیرانشهر و سردشت در استان آذربایجان‌غربی، دو قطعه­نمونه یک هکتاری با ابعاد 100 در 100 متر، در دو توده با شرایط متفاوت شامل دارساروین سردشت (دانه و شاخه‌زاد، تاج پوشش 30 درصد) و پردانان پیرانشهر (شاخه‌زاد متراکم، تاج‌پوشش 90 درصد) بررسی شد.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، بررسی ساختار با استفاده از شاخص‌های تراکم، قطر، ارتفاع و رویه‌زمینی، موقعیت مکانی و همچنین شاخص‌های مبتنی بر نزدیک­ترین همسایه در دو قطعه­نمونه یک هکتاری انجام گرفت. متغیرهای ساختاری تمام درختان موجود در قطعه­‌نمونه به‌تفکیک پایه‌های تک‌تنه و شاخه‌زاد اندازه‌گیری شدند. مشخصات گونه، مختصات مکانی، قطر در ارتفاع 5/0 متری تنه، قطر برابر ‌سینه و ارتفاع تمام درختان اندازه‌گیری شد. برای تیپ‌بندی پوشش جنگلی نیز سه معیار تراکم گونه‌ای، سطح مقطع و تاج­پوشش، مورد استفاده قرار گرفت. برای تشریح و کمی‌سازی ویژگی‌های ساختاری توده‌های جنگلی در این پژوهش، از شاخص‌های مبتنی بر نزدیک‌ترین همسایه استفاده شد. بدین منظور از شاخص‌های فاصله تا نزدیک­ترین همسایه‌ها، زاویه یکنواخت، کلارک و اوانز، آمیختگی، اختلاف قطری و اختلاف تاج‌پوشش استفاده شد. محاسبات مربوط به ویژگی‌های ساختاری توده‌های مورد بررسی با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخۀ 20 و محاسبات مربوط به شاخص‌های ساختاری با استفاده از مجموعه نرم‌افزاری Crancod نسخۀ 3/1 انجام شد.یافته­­ها: در قطعه‌نمونه دارساروین سردشت 277 پایه در هکتار و در قطعه‌نمونه پردانان پیرانشهر، 747 پایه جست گروه در هکتار برداشت شد. نتایج شاخص کلارک و اوانز با مقدار 82/0 و 94/0 به­ترتیب برای توده‌های دارساروین و پردانان و زاویه یکنواخت به همین ترتیب با مقدار 56/0 و 52/0 نشان داد در هر دو توده الگوی پراکنش مکانی کپه‌ای و الگوی پراکنش گونه‌ای تصادفی است. نتایج شاخص آمیختگی نشان‌دهنده آمیختگی بیشتر درختان همسایه، در توده پردانان (65/0) نسبت به توده دارساروین (38/0) است. میانگین شاخص اختلاف قطری برای قطر در ارتفاع نیم‌متری تنه، اختلاف بیشتر توده پردانان (55/0) نسبت به دارساروین (46/0) را نشان می­دهد. اما شاخص اختلاف تاج‌پوشش نشان­دهنده اختلاف بیشتر دارساروین (58/0) نسبت به پردانان (53/0) در تاج‌پوشش درختان است.نتیجه‌گیری کلی: در مجموع نتایج شاخص تنوع ترکیبی، نشان داد سطح تنوع ترکیبی مکانی، گونه­ای و ابعادی پائینی در دو توده­ جنگلی مورد تحقیق وجود دارد و این نتایج تحت ­تاثیر عوامل تخریبی و همچنین محدودیت تجدید حیات، همخوانی دارد. با توجه به تفاوت توده‌ها در دو قطعه‌نمونه مورد بررسی نتایج حاصل از این شاخص‌ها می‌تواند به­عنوان مبنایی برای مقایسه با سایر جنگل‌های مشابه و تعیین مقدار انحرافات به­وجود آمده در اثر فرایندهای طبیعی و دخالت‌های انسانی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین رسیدن به یک الگوی مدیریت و شیوه جنگل‌شناسی مناسب در جنگل‌های این منطقه و تعیین ساختار و برنامه‌ریزی بر اساس وضع موجود با استفاده از این شاخص‌ها ضروری به‌نظر می‌رسد.