فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فضای سایبر جامعه‌ای است که در بستر فناوری اطلاعات و ارتباطات شکل گرفته است. این فضا دارای مرزهای سرزمینی نیست و در ظاهر توسط قدرت واحدی اداره نمی‌شود. توانایی شبکه‌های رایانه‌ای برای فراتر رفتن از مفهوم مدرن زمان و مکان، عواقب قابل توجهی برای حکومت‌داری بر اساس روابط دولت-ملت دارد. به‌دلیل کمبود فزاینده کنترل ارتباطات در فضای سایبر، روش‌های سنتی حکومت‌کردن در حال سست‌شدن هستند. از این‌رو، مسائلی مانند الگوی حکمرانی فضای سایبر و اعمال حاکمیت، مرزبانی سایبری، نظارت، کنترل، حفظ حریم خصوصی، معماری ساختار جامعه مجازی متناسب با جامعه بومی مطرح می‌گردد. همچنین با توجه به نیاز روزافزون انسان‌ها به فضای مجازی، حاکمیت فضای سایبر به بخش مهمی از حاکمیت فضای واقعی ملی تبدیل گردیده است. بنابراین، وجود حاکمیت در فضای سایبری امری ضروری و حائز اهمیت است. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر ارائه تعریفی جامع و کامل از حاکمیت فضای سایبر با استفاده از ابزار هستی‌شناسی است. در این پژوهش که یک پژوهش کیفی است، با توجه به تعاریف و دیدگاه‌های مختلف در حیطه حاکمیت فضای سایبر، ضمن بررسی مبانی نظری حاکمیت فضای سایبر از طریق منابع و اسناد به‌روز و معتبر (سال‌های 2004-2022) و تحلیل آن‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون، مؤلفه‌ها و مضامین حائز اهمیت در حوزه حاکمیت فضای سایبر شناسایی گردید. بر اساس مضامین به‌دست آمده، هستی‌شناسی حاکمیت فضای سایبری استخراج شد. سرانجام، با سازماندهی موجودیت‌های مرتبط با حاکمیت فضای سایبر از طریق استخراج هستی‌شناسی آن، تعریفی جامع‌تر از حاکمیت فضای سایبر ارائه گردید. با توجه به یافته‌ها، 17 مؤلفه مرتبط با حاکمیت فضای سایبر معرفی شده است که موجودیت‌های الگوی اصلی هستی‌شناسی حاکمیت فضای سایبر را تشکیل می‌دهند. بر اساس یافته‌ها، 17 مؤلفه عبارت‌اند از: نوع حاکمیت، اصول اساسی حاکمیت، حاکمیت حقوقی، رویکردهای حاکمیت سایبری، اصول هدایت‌گر، ذی‌نفعان حاکمیت سایبری، رویکرد چندذی‌نفعی حاکمیت سایبری، حاکمیت  پلتفرم‌های دیجیتال، تنظیم‌گری فضای مجازی، دارایی‌های سایبری، حاکمیت اینترنت، حاکمیت شبکه‌های توزیع‌شده و غیرمتمرکز، اقتصاد دیجیتال، حوزه‌های موضوعی، تحول دیجیتال، دانش و استعداد دیجیتال، و عدالت سایبری. هستی‌شناسی استخراج‌شده در این پژوهش، کلاس‌ها و روابط آن‌ها را در حوزه مبانی حاکمیت فضای سایبر نشان می‌دهد. با وجود یافته‌های این پژوهش و ارائه هستی‌شناسی مبتنی ‌بر اسناد و شواهد متقن، فهم دقیق قلمرو حاکمیت فضای سایبر امکان‌پذیر شده است. هستی‌شناسی ‌استخراج‌شده به سازماندهی ساختاری دانش حاکمیت فضای سایبر کمک کرده و همزمان قالب مناسبی را در جهت چگونگی استفاده از دانش فوق‌ قابل درک می‌کند.