فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: توسعه طبیعت‌گردی پایدار در هر منطقه نیازمند شناخت جامعی از مسائل و عوامل مؤثر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. امروزه‎ ‎در‎ ‎مقیاس‎ ‎جهانی‎ ‎این‎ ‎موضوع‎ ‎پذیرفته‎ ‎شده است‎ ‎‎که‎ طبیعت‌گردی ‏‎باید‎ ‎مرتبط‎ ‎با‎ ‎بوم‌شناسی،‎ ‎‎حفاظت‎ ‎از ‏محیط‌‏‎زیست‎ ‎و‎ ‎بهره‌گیری‎ ‎مناسب‎ ‎و‎ ‎طولانی‎ ‎مدت‎ ‎از‎ ‎‎طبیعت‎ با حداقل‎ ‎تغییر‎ ‎در‎ توازن‎ ‎محیط‎ ‎‎طبیعی‎ ‎و‎ ‎‎آسیب‌رسانی‎ ‎همراه باشد. هنگامی ­که سفر به یکی از شاخص‌های رضایت گردشگران تبدیل شود، ‏تحقق اهداف و تمایل گردشگران از سفر موجب افزایش تعداد گردشگرانی می‌شود که به‌طور مکرر از این ‏مناطق بازدید می‌کنند.‏ طبیعت‌گردان و گردشگران عموماً به دنبال تجاربی هستند که به آ‌نها حس نزدیکی به جذابیت‌های طبیعت و جوامع ‏بومی را القاء کند و در درجه اول این امر موجب جذب آنها به این مناطق می‌شود. در این راستا، جنگل‌های مانگرو خمیر، قشم یکی از بوم­سازگان­های طبیعی و ارزشمندی است که توجه برنامه‌ریزان و بازدیدکنندگان را به‏عنوان عمده‌‏ترین مقاصد توسعه طبیعت‌گردی، به خود جلب کرده‌ است. طبیعت‌گردی در این رویشگاه‌‌ها، به‌عنوان فعالیت‌های فراغتی گردشگران در طبیعت و مبتنی بر سفرهای ‏هدفمند همراه با دیدار ‏و برداشت‌های فرهنگی و معنوی از جاذبه‌های طبیعی و لذت از ‏پدیده‌های گوناگون در منطقه گسترش یافته است‏. با توجه به ‏رشد روزافزون جمعیت و تقاضای بالای بازدیدکنندگان به توسعه فعالیت‌های ‏طبیعت‌گردی در بوم­سازگان­های ‏بکر و ساحلی و همچنین فقدان برنامه‌ریزی مناسب برای ‏توسعه طبیعت‌گردی پایدار در رویشگاه‌های جنگلی مانگرو خمیر، قشم منجر شد تا در این پژوهش برای حفاظت بیشتر از این رویشگاه‌ها به شناسایی و بررسی عوامل مؤثر بر توسعه طبیعت‌گردی پایدار از دیدگاه گردشگرانی که با اهداف گوناگون به این منطقه سفر می‌کنند پرداخته شود.مواد و روش‌ها: روش انجام پژوهش توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات مورد نیاز به شیوه اسنادی، پیمایشی و تکمیل پرسشنامه جمع‌آوری شد. جامعه آماری پژوهش، گردشگران و طبیعت‌گردانی هستند که برای گذران اوقات فراغت و بازدید از منطقه به جنگل‌های مانگرو خمیر، قشم سفر می‌کنند. حجم نمونه گردشگران با استفاده از فرمول کوکران و با ضریب اطمینان 90 درصد برای پرسشگری محاسبه شد. در این راستا به توزیع 100 پرسشنامه‌ به روش تصادفی در بین گردشگران پرداخته شد. تجزیه‌وتحلیل ‏نتایج مطابق با پرسشنامه‌های سنجش شده از روش طیف لیکرت، با استفاده از آزمون‌های آماری توصیفی و استنباطی در نرم افزار ‏SPSS‏ انجام شد. ابتدا نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون ‏کولموگراف-اسمیرنوف بررسی شد و با توجه به اینکه داده‌ها غیرنرمال بودند، از آزمون‌های ناپارامتریک (من-ویتنی، ‏کروسکال والیس، نکویی برازش و عدم وابستگی) و همچنین آزمون استنباطی تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد، همبستگی و رابطه معنی‌داری بین جنسیت، سن و تحصیلات با تعداد بازدید از ‏جاذبه‌های ‏گردشگری در منطقه وجود ندارد. درحالی‌که بین سطح درآمد گردشگران و تعداد دفعات بازدید آنها رابطه مستقیم و معناداری مشاهده شد. همچنین ‏شناخت بازدیدکنندگان از مقصد می‌تواند در مراجعه طبیعت‌گردان مؤثر باشد.‏ نتایج آزمون عدم وابستگی نیز حاکی از آن است که یکی از دلایل عدم مراجعه یا تعداد دفعات کم بازدید از جنگل‌های مانگرو خمیر، قشم حاکی از شناخت ناکافی و سطح آگاهی پایین گردشگران از جاذبه‌های طبیعی این منطقه است، از این‌رو رابطه مستقیم و معنی‌داری بین این دو عامل وجود دارد و همچنین عدم شناخت توانمندی‌های طبیعی منطقه در بازدید و مراجعه به آن مؤثر است. علاوه  بر این، تحلیل اهداف و تمایل گردشگران به بازدید از جنگل‌های مانگرو خمیر، قشم نشان داد که بیشترین بار عاملی به‌دست آمده مربوط به جنبه‌های زیباشناختی و چشم‌اندازهای ‏متنوع در منطقه ‏است و به‌طورکلی هدف اصلی گردشگران از بازدید و مراجعه به این رویشگاه‌های زیستی، بهره‌گیری ‏از جاذبه‌های طبیعی و چشم‌اندازهای بکر و زیبای منطقه است.‏نتیجه‌گیری کلی: در توسعه طبیعت‌گردی، یکی از مهم‌ترین عواملی که ‏کمتر به آن پرداخته می‌شود تقاضای گردشگران و ‏طبیعت‌گردان به سفر و اهداف آ‌نها از بازدید و مراجعه ‏به مقصد است که با آگاهی از این موضوع می‌توان به ‏برنامه‌ریزی صحیح در راستای حفاظت از منابع طبیعی و ‏همچنین کسب رضایت گردشگران از سفر به این ‏مقاصد طبیعی دست یافت. ‏بر اساس نتایج به‌دست­آمده از نظر گردشگران عمده‌ترین عامل توسعه طبیعت‌گردی در جنگل‌های مانگرو خمیر، قشم جاذبه‌ها و چشم‌اندازهای طبیعی موجود در این منطقه است که توانمندی‌های طبیعت‌گردی آن منجر به افزایش تقاضا و تمایل گردشگران به بازدید از این منطقه شده است. بنابراین با توجه به اینکه محدوده موردبررسی به‌عنوان یکی از مناطق تحت حفاظت محیط‌زیست با غنای گونه‌ای بالا و ذخایر ارزشمند زیستی است، توسعه طبیعت‌گردی باید در چارچوب اصول پایداری و مطابق با توان و ظرفیت منطقه انجام شود و همچنین الزامات محیط‌زیستی در آن رعایت شود. در این راستا با برنامه‌ر‌یزی مناسب و طرح جامع گردشگری می‌توان به توسعه طبیعت‌گردی پایدار و افزایش درآمد اقتصادی منطقه دست یافت.