فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: اگر یک نظام بازیابی اطلاعات برای واسط­ه‌ای کاربری خود، طراحی مناسبی داشته باشد، حوادث و اتفاقات ناخواسته و همچنین زمان مورد نیاز برای یادگیری نحوه کار با نظام کاهش می­‌یابد و به افزایش کاربردپذیری منجر می­شود. بنابراین، یافتن شیوه­‌هایی که به توسعه بهتر بازیابی اطلاعات منجر شود، حائز اهمیت فراوانی است. پژوهش حاضر با هدف تدوین و اعتباریابی مقیاس کاربردپذیری روابط معنایی در بازیابی اطلاعات انجام شده است.روش پژوهش: برای انجام این پژوهش، از روش ترکیبی با طرح اکتشافی مدل توسعه ابزار استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش در بخش کمی، کلیه کتابداران کتابخانه‌­های مرکزی دانشگاه­‌های علوم پزشکی کشور با جامعه آماری 280 نفر بود که با استناد به فرمول کوکران 163 نفر به روش نمونه‌­گیری در دسترس انتخاب شدند. در بخش کیفی حجم نمونه شامل 15 نفر از متخصصین کتابداری و اطلاع‌رسانی مشغول به خدمت در کتابخانه‌­های دانشگاه‌­های علوم پزشکی کشور بود که به روش غیراحتمالی هدفمند به ­عنوان نمونه انتخاب شدند. به ­منظور جمع‌­آوری داده‌­ها در بخش کیفی از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و در بخش کمی از پرسشنامه محقق‌ساخته استفاده شده است. روایی و پایایی ابزار پژوهش در هر دو بخش کیفی و کمی بررسی و مورد تأیید قرار گرفت. برای تحلیل داده‌­ها در بخش کیفی از روش داده‌بنیاد و در بخش کمی از روش تحلیل عامل تأییدی استفاده گردید و داده‌­ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS 22 و PLS 3.8 تجزیه و تحلیل شد.یافته‌­ها: نتایج بخش کیفی و کمی پژوهش نشان داد که ابزار تدوین شده جهت کاربردپذیری روابط معنایی در بازیابی اطلاعات از پنج مؤلفه (وجود ابهام معنایی، سیستم‌­های جستجوی معنایی، ابهامات ماشینی، تدوین راهبرد در سیستم‌­های بازیابی اطلاعات و بهره‌­گیری از فرایندهای کیفیت بخشی) با 30 گویه تشکیل شده است که با توجه به نتایج تحلیل عاملی، بیشترین بار عاملی مربوط به مؤلفه تدوین راهبرد در سیستم‌­های بازیابی اطلاعات بود که در 6 گویه تدوین گردید و کمترین بار عاملی مربوط به مؤلفه بهره­‌گیری از فرایندهای کیفیت بخشی بود که در 4 گویه تدوین گردید. بیشترین ضریب پایایی ترکیبی مربوط به مؤلفه ابهام معنایی و کمترین ضریب پایایی ترکیبی مربوط به مؤلفه تدوین استراتژی در سیستم‌های بازیابی اطلاعات بود. همچنین، نتایج تحلیل عامل تأییدی نشان داد که ابزار تدوین شده پژوهش از برازش بسیار مطلوبی برخوردار است.نتیجه‌­گیری: پرسشنامه طراحی شده در این مطالعه می­تواند به عنوان ابزار مناسبی برای سنجش کاربردپذیری روابط معنایی در بازیابی اطلاعات در کتابخانه‌­ها مورد استفاده قرار گیرد.