ابهام‌ و ابهام زدایی در سیستم‌های بازیابی اطلاعات(مرور نظام‌مند)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران

2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران.

3 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران

doi
10.30481/lis.2024.429511.2125
چکیده

هدف: ابهام زمانی پدید می­‌آید که از کلمه‌­ای، عبارتی و یا جمله‌­ای بیش از یک معنی و مفهوم قابل برداشت باشد و درک این امر توسط سیستم بازیابی اطلاعات ضروری است. از این ­رو، پژوهش حاضر با  هدف مرور بر پژوهش‌های انجام شده در مورد عوامل ابهام­‌زا و ابهام‌­زدا با رویکرد نظام­‌مند انجام شد.روش­: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی است. شیوه گردآوری داده‌­ها از نوع مرور نظام­‌مند (استاندارد پریزما) و جامعه آماری مقالات نشریات، همایش‌­ها و پایان­‌نامه­‌های نمایه شده در پایگاه‌­های اطلاعاتی ایران است. از بین 175 منبع علمی بازیابی شده، پس از غربال­گری تعداد 37 منبع مورد بررسی قرارگرفت.یافته‌­ها: بیشترین موضوع غالب پژوهش‌ها «ابهام معنای کلمات» (53 درصد) و «ابهام‌­زدایی واژگان» (44 درصد) بود. روش پژوهش غالباً با رویکرد «شبکه عصبی» (22 درصد)، بیشترین تعداد منابع مربوط به مقالات همایش‌ها و کنفرانس‌­های ملی و بین‌­المللی (48 درصد) و رشته‌­های کامپیوتر و زبان‌­شناسی (27 درصد) بیشترین تولیدات علمی را در این رابطه داشتند.نوآوری: پژوهش حاضر از این نظر که به موضوع ابهام و ابهام­‌زدایی در بازیابی اطلاعات با رویکرد مرور نظام­‌مند پرداخته است، نوآورانه محسوب می‌­شود.نتیجه‌­گیری: بیشتر پژوهش‌­های ایرانی متمرکز بر ابهام‌­زدایی بودند که اکثرأ در کنفرانس‌­ها و همایش‌­های ملی و بین‌­المللی ارائه شده بودند. تولیدات علمی بیشتر متعلق به رشته‌­های کامپیوتر و زبان­‌شناسی بود. ابهام معنایی کلمات و ابهام­‌زدایی از واژگان دغدغه غالب در پژوهش‌­های ایرانی بوده است.