فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: پژوهش­های متعددی برای برآورد حجم سرپا در جنگل‌های راش هیرکانی انجام شده است؛ به­طوری­که نتایج متفاوتی از این پژوهش­ها حاصل شده است. فراتحلیل یک روش آماری کمی برای ترکیب نتایج مجموعه­ای از پژوهش­های جداگانه است، پژوهش­هایی که همه درباره یک موضوع مشخص هستند. در روش‌های فراتحلیل با جمع‌آوری داده‌های چند پژوهش، تعداد نمونه‌های مورد بررسی بیشتر و بنابراین دامنه تغییرات و احتمالات کوچک­تر می‌شود، در نتیجه اهمیت یافته‌های آماری افزایش می‌یابد. در فراتحلیل، اگر بین مقالات مورد استفاده، همگنی وجود داشته باشد از مدل با اثرهای ثابت و اگر بین مقالات مختلف ناهمگنی (متنوع) وجود داشته باشد، از مدل با اثرهای تصادفی برای ترکیب کردن مقالات مختلف استفاده می‌شود. از این­رو در یک فراتحلیل، مجموعه­ای از پژوهش­ها در جنگل‌های راش هیرکانی بررسی شد. در این پژوهش علت وجود تفاوت در حجم سرپای توده در مناطق مختلف جنگل­های هیرکانی نیز استدلال­هایی بیان شده است. این اولین پژوهش فراتحلیل در زمینه حجم سرپا در راشستان­های هیرکانی است.مواد و روش‌ها: پژوهش­های مرتبط با موضوع حجم سرپا در پایگاه­های ملی و بین‌المللی بدون محدودیت زمانی تا زمستان 1401 جستجو شدند. در این پژوهش پس از بررسی دقیق مقالات متعدد، از داده­های (میانگین، انحراف معیار و تعداد نمونه) 18 پژوهش اصیل مرتبط با متغیر حجم سرپا در جنگل‌های راش هیرکانی استفاده شد. این پژوهش‌ها در مجلات International Journal of Agricultural and Biosystems Engineering، European Journal of Forest Research و Natural Areas Journal و (ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺟﻨﮕﻞ و ﺻﻨﻮﺑﺮ اﻳﺮان (هفت پژوهش)، ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﺎوری ﭼﻮب و ﺟﻨﮕل (سه پژوهش)، بوم­شناسی جنگل­های ایران (سه پژوهش)، جنگل و فرآورده­های چوب (یک پژوهش) و پژوهش و توسعه جنگل (یک پژوهش)) چاپ شده بودند. در این پژوهش، فقط برآورد حجم سرپا (نه رویش حجم سرپا) در نظر گرفته شد. در برخی از موارد داده­های مورد نیاز مانند انحراف معیار در مقالات چاپ شده وجود نداشت که این دسته از مقالات از روند فراتحلیل خارج شدند یا در موارد خیلی کم با دسترسی به داده­های خام نویسندگان، مورد محاسبه قرار گرفت. این داده­ها به نام­های مختلف از قبیل حجم سرپا، حجم سرپای توده، حجم سرپای جنگل و رویش حجمی در جنگل‌های با ویژگی­های ساختاری متفاوت در این مقالات وجود داشت. به‌دلیل معنی­دار شدن آزمون کوکران کیو (P≤0.05) و مقادیر بیشتر از 75 درصد برای آماره I2، از مدل اثرهای تصادفی برای فراتحلیل استفاده شد. برای یافتن منبع ناهمگنی بین پژوهش­ها، تحلیل زیرگروه بر اساس مناطق جغرافیایی (استان) و ترکیب توده انجام شد. نتایج یک فراتحلیل را می‌توان در قالب یک نمودار انباشت نشان داد که عمومی­ترین و رایج­ترین روش نمایش اندازه­های اثر است. در این پژوهش از نرم‌افزار Comprehensive meta-analysis ver. 3 استفاده شد.یافته‌ها: میانگین حجم سرپای توده با توجه به معنی­دار شدن آزمون کوکران کیو و شاخص I2 بر اساس مدل اثرهای تصادفی 805/386 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 689/438-920/334) برای جنگل‌های راش هیرکانی برآورد شد. کم‌ترین و بیش‌ترین این مقدار به­ترتیب به مقدار 3/252 و 685 سیلو در هکتار در جنگل‌های مازندران بود. بیشترین پژوهش در مکان‌های مختلف جنگل­های راش در استان مازندران انجام شد. تحلیل زیرگروه­ بر اساس استان (مناطق جغرافیایی) نشان داد بیشترین این مقدار بر اساس مدل تصادفی در جنگل‌های استان گیلان به مقدار 45/424 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 469/571-438/277) است. کمترین آن به مقدار 638/285 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 013/404-264/167) بر اساس مدل تصادفی در جنگل‌های استان گلستان برآورد شد. فراتحلیل حجم سرپا در جنگل­های هیرکانی بر اساس ترکیب گونه درختی نشان داد بیشترین این مقدار بر اساس مدل تصادفی برای تیپ خالص راش به مقدار 272/394 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 417/510-688/277) است. کمترین آن به مقدار 147/385 سیلو در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 344/444-949/325) برای تیپ راش آمیخته به­دست ­آمد. طبق نتایج این فراتحلیل، حجم سرپا در جنگل­های راش هیرکانی در تیپ خالص راش به اندازه 125/9 سیلو در هکتار بیشتر از تیپ راش آمیخته است.نتیجه‌گیری کلی: میانگین حجم سرپا در جنگل‌های راش هیرکانی در حدود 386 سیلو در هکتار برآورد شد. بیشترین این مقدار در جنگل‌های گیلان در حدود 424 سیلو در هکتار است. بیشترین این مقدار برای تیپ خالص راش به مقدار 394 سیلو در هکتار است. بر این اساس، در برنامه­ریزی­های مدیریتی برای حفظ پایداری و تحمل مناسب توده، توصیه می­شود حجم سرپای توده در حد میانگین حفظ شود. برآورد مقدار میانگین مشخصه­های ساختاری در بزرگ مقیاس اطلاعات کمّی از وضعیت ساختاری جنگل­ها برای اتخاذ سیاست مناسب و نزدیک به واقعیت را فراهم می­آورد.