ارزیابی شاخص خشکسالی فیزیک مبنای تقاضای تبخیری در اقلیمهای مختلف ایران
نویسندگان
1 استاد گروه علوم و مهندسی آب- دانشکده کشاورزی- دانشگاه فردوسی مشهد
2 استادیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات، دانشگاه فردوسی مشهد
3 گروه مهندسی آب-دانشکده کشاورزی- دانشگاه فردوسی مشهد-ایران
doi
چکیده
دسترسی به ابزاری که بتواند بر اساس پویایی روابط بین سطح زمین و جو و نه لزوما بارش و دمای هوا، خشکسالیهای کشاورزی و هیدرولوژیکی را اندازهگیری کند و آگاهیهای زودهنگام را جهت اخذ تصمیمگیریهای مدیریتی ارائه دهد، ضروری است. در این راستا، نیاز به انواع دادههای شبکهبندی شدهای است که بتواند کمبودهای شبکه غیر یکنواخت دادههای زمینی یا محدودیتهای دادههای ماهوارهای را جبران نماید. مفهوم تقاضای تبخیری جو (EDDI) نشانگر تشنگی جو است و بر اساس محرکهای اقلیمی فیزیکی دمای هوا، سرعت باد، تابش خورشیدی و رطوبت به راحتی و در زمان نزدیک به واقعی قابل دسترس است. در این تحقیق به منظور برآورد شاخص خشکسالی تقاضای تبخیری در شرایط مختلف اقلیمی ایران، از داده های شبکه بندی شده تحلیل مجدد مدل ERA-Interim از پایگاه ECMWF طی سالهای 2017-1979استفاده شد و توانایی این شاخص در پایش خشکسالی هیدرولوژیکی در برابر شاخصهای رایج خشکسالی SPI و SPEI مورد ارزیابی قرار گرفت. ضرایب همبستگی قوی و معنیدار در مقیاسهای ماهانه، فصلی و سالانه بین شاخص EDDI با SPEI مبین نقش مهم تبخیر تعرق در پایش خشکسالی در مناطق خشک و نیمه خشک است و میتواند ضعف شاخصSPI در مناطق کم بارش را جبران کند. این شاخص توانایی پایش خشکسالیهای کوتاه مدت و ماندگار را زودتر از دیگر شاخصهای رایج نظیر SPI و SPEI دارد که این شاخص را پیشرو میکند. شاخص EDDI ابزاری آسان برای اجرای هشدار زودهنگام عملیاتی و کنترل طولانی مدت خشکسالی هیدرولوژیکی است. همچنین با پایش در هر مقیاس زمانی( به طور مثال فصلی) میتوان از نتایج آن برای پیشآگاهی دورههای طولانیتر( سالانه یا چند ساله) استفاده نمود و شکاف بین پیش بینیهای کوتاه مدت و فصلی را جبران میکند.