واکاوی مفاهیم تشکیل‌دهنده و توسعه و ارزیابی مدل عمومی تبادل اطلاعات علمی کتابخانه دیجیتال در بستر اینترنت اشیا

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان؛ اصفهان؛ ایران.

2 دانشگاه کوروینوس بوداپست؛ بوداپست، مجارستان

3 گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ دانشگاه اصفهان؛ اصفهان، ایران؛

4 گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.52547/jipm.37.2.587
چکیده

 هدف از انجام این پژوهش توسعه و ارزیابی مدل عمومی تبادل اطلاعات علمی کتابخانه دیجیتال در بستر اینترنت اشیاست. برای این منظور، عناصر اصلی و فرعی و خصیصه‌ها شناسایی شدند. این پژوهش از نوع توسعه‌ای بوده و ابزار گردآوری داده‌ها، سیاهه وارسی محقق‌ساخته است. این مطالعه با استفاده از رویکرد آمیخته و با روش‌های مطالعه اسنادی، گروه کانونی، مدل‌سازی داده و ارزیابی مدل برای دستیابی به اهداف انجام شده است. جامعه مورد مطالعه پژوهش در روش اسنادی منابع بازیابی‌شده در حوزه اینترنت اشیا، اشیای فیزیکی و مجازی، و‌ در روش گروه کانونی، متخصصان حوزه‌های اینترنت اشیا و کتابخانه دیجیتال بود. در این بخش ۹ نفر به ‌شیوه نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در این بخش ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه بود و روش تحلیل، کلیدواژه در بافت بود. ابزار تجزیه و تحلیل در روش گروه کانونی به‌صورت دستی، در بخش مدل‌سازی نرم‌افزار «پروتژه» و «تری‌دی‌مکس»، در بخش ارزیابی مدل، پلاگین ارزیابی نرم‌افزار «پروتژه» بود.  بر اساس یافته‌های روش اسنادی (بررسی ۱۰ مدل و هستان‌شناسی هسته در حوزه اینترنت اشیا، اشیای فیزیکی و مجازی)، ۴۴ عنصر اصلی، ۱۰۸ عنصر فرعی، و ۶۲ خصیصه، به‌عنوان هسته اولیه تشکیل‌دهنده عناصر اصلی، فرعی، و خصیصه‌های مدل عمومی تبادل اطلاعات علمی در کتابخانه دیجیتال در بستر اینترنت اشیا استخراج گردید. بر اساس یافته‌های گروه کانونی، ۹ عنصر اصلی، شامل کاربر اطلاعاتی، دستگاه کاربر، سرور کتابخانه دیجیتال، خدمات اطلاعاتی خودکار، منابع فیزیکی، منابع مجازی‌، کلیه منابع اطلاعاتی در وب، منابع اطلاعاتی موجود در سرور کتابخانه دیجیتال، و امنیت و حفاظت از داده‌ها شناسایی و تعیین گردید. همچنین، ۲۷ عنصر فرعی و ۳۸ خصیصه برای عناصر اصلی شناسایی شد. سرانجام، مدل عمومی تبادل اطلاعات علمی کتابخانه دیجیتال در بستر اینترنت اشیا توسعه داده شد. در این مدل چگونگی ارتباط و تعامل عناصر با یکدیگر ترسیم گردید. ارزیابی مدل نشان داد که ساختار سلسله‌مراتبی عناصر متراکم نیست و به برخی از انواع ویژگی‌ها و محدودیت‌های ویژگی توجه نشده است. به‌طور کلی، برای بهره‌گیری از اینترنت اشیا در کتابخانه‌ها باید با استفاده از روش‌های مدل‌سازی تمامی عناصر و خصیصه‌های اساسی در اینترنت اشیا در مدلی که ساختار منطقی پایگاه داده سیستم اطلاعاتی تبادل اطلاعات علمی کتابخانه دیجیتال را تشکیل می‌دهد، دخالت داده شود و بر آن منطبق گردد. این مدل می‌تواند به‌عنوان نقشه پایگاه داده برای متخصصان و طراحان پایگاه داده عمل ‌کند.