زیست‌بوم و تطور فرهنگی: ارزیابی پدیده اقلیمی 8.2 بر ساختارهای اجتماعی و اقتصادی هزاره هفتم پیش‌از میلاد فارس

نویسندگان

1 پژوهشگر پسادکتری گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران

2 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه زابل

3 استاد گروه باستان شناسی دانشگاه تهران

doi
چکیده

تغییرات اقلیمی طی چند دهه گذشته به موضوع نگرانی جهانی تبدیل شده است؛ تحقیق در مورد وقایع اقلیمی گذشته نقش مهمی در تلاش برای به دست آوردن بینش در تحولات اقلیمی آینده ایفا می‌کند و به درک پیامدهای محیطی ناشی از نوسانات ناگهانی و کوتاه مدت آب و هوایی کمک می‌کند. یکی از تغییرات اقلیمی که توجه باستان­شناسان را نیز به خود معطوف داشته پدیده اقلیمی 8.2 است که باستان­شناسان این پدیده را یکی از عوامل اصلی تغییرات فرهنگی و معیشتی در نیمه دوم هزاره هفتم پیش­ازمیلاد دانسته­اند. با توجه به مطالعات گسترده­ای که در اروپا و دیگر کشورهای خاورمیانه در رابطه با این موضوع صورت گرفته اما تاکنون پژوهش مستقلی درباره ایران صورت نگرفته است. ازاینروی کاوش­های صورت گرفته در حوزه فرهنگی فارس نشان می­دهد که ساختار اقتصادی و اجتماعی در نیمه اول هزاره هفتم پیش از میلاد بر پایه کشاورزی قرار داشته که این ساختار به‌یک‌باره در نیمه دوم هزاره هفتم پیش‌از میلاد به شکاروزی تغییر نموده و سپس در اوایل هزار ششم پیش‌از میلاد اقتصادی مبتنی به کشاورزی با آبیاری جایگزین می­شود. مواد فرهنگی به دست آمده از محوطه­های موشکی و هرمنگان در فارس به‌خوبی این تغییرات معیشتی در نیمه دوم هزاره هفتم پیش­ازمیلاد را نشان می­دهد. با توجه به مطالعات دیرین‌اقلیم‌شناسی و باستان‌شناسی در سراسر خاور نزدیک و خاورمیانه می‌توان این دگرگونی را ناشی از تغییرات اقلیمی موسوم به پدیده 8.2 دانست، هر چند نمی­توان عوامل دیگر مثل عوامل انسانی و یا توسعه فرهنگی را در مورد این تغییرات رد نمود.