فهم و برداشت دانشجویان از تجربۀ پدیده جستوجو و بازیابی اطلاعات در فرایند پژوهش: مطالعه پدیدارنگاری
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانششناسی؛ دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد، ایران؛
2 دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد، ایران؛
3 گروه علم اطلاعات و دانششناسی؛ دانشگاه فردوسی مشهد؛ مشهد، ایران؛
doi
10.52547/jipm.37.1.171چکیده
فرایند جستوجو و بازیابی اطلاعات فرایندی شناختی و بسیار پیچیده است. یکی از رویکردهای مهم در کشف و درک این فرایند، بررسی تجربههای کاربران است. این پژوهش با هدف بررسی فهم و برداشت تجربه دانشجویان دکتری از پدیده جستوجو و بازیابی اطلاعات در فرایند پژوهش انجام شد. رویکرد پژوهش حاضر تفسیری بود که با روش پژوهش کیفی پدیدارنگاری به اجرا درآمد. مشارکتکنندگان در پژوهش حاضر دانشجویان دکتری حوزههای گوناگون دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۹۷ بودند. نمونهگیری بهصورت هدفمند، معیار و گلولهبرفی بود. تنوع حداکثر در انتخاب نمونه در نظر گرفته شد و تا اشباع نظری دادهها ادامه یافت. مصاحبه نیمهساختاریافته از ۲۰ دانشجو صورت گرفت. مصاحبهها پیادهسازی شده و به شکل استقرایی و با شیوه کدگذاری نظری در نرمافزار «ماکسکیودا ۱۲» مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که پس از تحلیل دادههای گردآوریشده از مصاحبهها، شش طبقه توصیفی از چگونگی درک و تجربه دانشجویان دکتری تخصصی از پدیده جستوجو و بازیابی اطلاعات پدیدار گردید. شش طبقه جستوجو و بازیابی اطلاعات بهمثابه دریایی بیانتها، گنجینهای ارزشمند، جادهای پر از چراغ، کلیدی برای نجات، خوردن میوه دلخواه، و پلی برای رسیدن به دانش بودند. نتایج نشان داد که دانشجویان پدیده جستوجو و بازیابی اطلاعات در فرایند پژوهش را مهم و ضروری توصیف کرده و مشکل اصلی آنها در زمینه یادگیری و آموزش مهارتهای لازم برای جستوجو و بازیابی اطلاعات بود که احساس ناخوشایندی در آنها بهوجود میآورد. گرچه این پژوهش با توجه به نوع و ماهیت کیفی خود بهدنبال تعمیم یافتههای حاصل از پژوهش حاضر نیست، اما با توجه به یافتهها و بر طبق آنچه در فضای نتیجه ارائه شد، درک و توصیف دانشجویان از پدیده جستوجو و بازیابی اطلاعات با توجه به محدودیتها و مشکلات زیادی که آنها بیان کردند، زنگ خطر و هشداری برای نظام آموزش عالی است و باید مورد توجه قرار گیرد.
