ارزیابی تأثیر پژوهش با استفاده از دگرسنجی (مطالعه موردی: تولیدات علمی ایران در حوزههای علوم اجتماعی و علوم کامپیوتر، نمایهشده در پایگاه اسکوپوس)
نویسندگان
1 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)،تهران، ایران
doi
10.52547/jipm.36.3.679چکیده
پژوهش حاضر مطالعهای کاربردی است که با هدف ارزیابی تأثیر تولیدات علمی پژوهشگران ایرانی در دو حوزه علوم اجتماعی و علوم کامپیوتر با استفاده از شاخصهای دگرسنجی (آلتمتریکس) و علمسنجی انجام شده است. در این پژوهش مقالههای منتشرشده پژوهشگران ایرانی در حوزههای موضوعی علوم کامپیوتر و علوم اجتماعی که در بازه زمانی ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ در پایگاه «اسکوپوس» نمایه شدهاند و بهدلیل دارا بودن شناساگر شیء دیجیتال (DOI) امکان رصد فعالیت آلتمتریک آنها وجود دارد، مورد مطالعه قرار گرفتهاند. برای بررسی حضور و میزان انتشار بروندادهای پژوهشی در رسانههای اجتماعی و نیز سنجش میزان تأثیر آنها از اطلاعات برخی از مهمترین ارائهدهندگان خدمات آلتمتریکس از قبیل «آلتمتریکساکسپلورر» و «پلامآنالیتیکس» استفاده شده است. همچنین، ارتباط عوامل مختلف از قبیل همکاری علمی پژوهشگران و دسترسی آزاد مجلات با میزان تأثیر بروندادهای مورد مطالعه و نیز ارتباط بین فعالیت آلتمتریک و کیفیت مجلات پژوهشی با استفاده از آزمونهای همبستگی مناسب مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. یافتههای این پژوهش نشان داد که میزان حضور مقالات پژوهشگران ایرانی در حوزه علوم اجتماعی در رسانههای اجتماعی حدود ۱۲ درصد و در حوزه علوم کامپیوتر تنها حدود ۴ درصد از مجموع مقالات بازیابیشده را تشکیل میدهد. مهمترین رسانههای اجتماعی منتشرکننده مقالات پژوهشگران ایرانی در هر یک از دو حوزه موضوعی فوق بهترتیب عبارتاند از: «مندلی»، «توییتر»، و «فیسبوک». با توجه به پایینبودن میزان ضریب همبستگی دو متغیر همکاری علمی پژوهشگران و میزان تأثیر تولیدات علمی به نظر میرسد که افزایش تعداد نویسندگان مقالات در دو حوزه موضوعی فوق تأثیر قابل توجهی در نمره آلتمتریک این مقالات ندارد. نتایج آزمون همبستگی وجود رابطه آماری معنادار و ضعیفی را میان دو متغیر دسترسی آزاد مجلات و میزان تأثیر علمی مقالات (نمره آلتمتریک) در حوزه علوم اجتماعی نشان میدهد. این در حالی است که در حوزه علوم کامپیوتر رابطه آماری معنادار بین دو متغیر فوق مشاهده نشد. همچنین، با توجه به وجود همبستگی بین دو متغیر کیفیت مجلات منتشرکننده مقالات و عملکرد آلتمتریک آنها در هر دو حوزه موضوعی میتوان نتیجه گرفت که مقالات منتشرشده در مجلات با شاخصهای کیفیت بالاتر دارای نمره آلتمتریک بیشتری بوده و از میزان حضور بیشتری در رسانههای اجتماعی برخوردار هستند. نتایج اینگونه مطالعات نشان میدهد که با بهرهگیری از شاخصهای آلتمتریکس میتوان میزان تأثیر بروندادهای پژوهشی در حوزههای مختلف موضوعی را ارزیابی و با یکدیگر مقایسه کرد. در همین راستا، سیاستگذاران علم و فناوری میتوانند در کنار شاخصهای سنتی ارزیابی پژوهش، از شاخصهای نوین آلتمتریکس بهعنوان ملاکی برای ارزیابی علمی- پژوهشی پژوهشگران و دانشگاهیان در سیاستگذاری علم استفاده نمایند.
