مطالعهای در باب گرایشهای اخلاقی متخصصان علم اطلاعات در موقعیتهای دشوار
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشگاه شهید بهشتی؛ تهران، ایران
doi
10.35050/JIPM010.2020.032چکیده
در مطالعـات اخـلاق حرفـهای در علـم اطلاعـات، تمرکـز همـواره روی تعامـلات متخصـص بـا کاربـر بـوده و تعامـلات بیـن خـود متخصصـان و روابـط آنهـا بـا همـکاران فرادسـت و فرودسـت چنـدان مـد نظـر نبـوده اسـت. همچنیـن، اســتانداردها و آییننامههــا همیشــه قاعدهگــرا بــوده و پژوهشهــا نیــز عمومــاً بــه بررسـی و ارزیابـی گروهـی از قواعـد اخلاقـی بیـن متخصصـان پرداختـه و در اکثر اوقــات نحــوۀ کنــش و تعامــل در تنگناهــا و دوراهیهــا و موقعیتهــای دشــوار بررســی نشــده اســت، حــال آنکــه جهتگیریهــای اخلاقــی دقیقــاً خــود را در موقعیتهـای دشـوار نشـان میدهنـد. در ایـن پژوهـش سـعی شـده گرایشهـای ِ خودآیینــی و دگرآیینــی اخلاقــی (کانتــی، رالــزی، ســندلی و مکاینتایــری) متخصصــان علــم اطلاعــات بررســی شــود تــا ضمــن ترســیم چشــمانداز تحــول حرفــهای، بازاندیشــی و درخودنگــری را برانگیــزد. بدینمنظــور، 406نفــر از کارکنـان متخصـص شـاغل در نهـاد کتابخانههـای عمومـی بـه تصـادف انتخـاب شــد و موقعیتهــای دشــوار اخلاقــی توســط آنهــا خوانــده و تکمیــل گردیــد. نتایــج نشــان داد کــه متخصصــان، گرایشهــای اخلاقــی دگرآییــن دارنــد و دگرآیینــی آنهــا بیشــتر از نــوع رالــزی اســت. همچنیــن، بــا افزایــش ســن، گرایشهــای دگرآییــن کاهــش مییابــد و ایــن مطابــق بــا پیشبینــی «کلبــرگ» در مراحــل رشــد اخلاقــی اســت. همچنیــن، دو عامــل دگرآیینــی «رالــزی» و خودآیینــی «مکاینتایــری» در شــکلگیری گرایــش اخلاقــی متخصصــان نقــش عمــده داشــتند. دگرآیینــی «رالــزی» تبعیــت سفتوســخت و صــوری از قواعــدبیرونــی (عرفــی، کشــوری، دینــی، ســازمانی و هــر قاعــدهای بیــرون از فطــرت اخلاقــی خــود انســان) را میرســاند و بــا وجــود آن، تأمــل اخلاقــی و عمــل بــر اســاس حــس اخــلاق درونــی بــا قبــول مســئولیت فــردی چیــزی حاشــیهای خواهــد بــود. وجــود ایــن نگــرش غالــب میتوانــد نگرانیهایــی را دربــارۀ پذیــرش نامتأملانــۀ قواعــد تحمیلـی، پذیـرش الگوهـای نئولیبـرال غالـب در تولیـد و توزیـع ثـروت (از جملـه اطلاعـات،) و قـرارگرفتــن در چارچوبهــای بســته و پذیــرش منفعــل الگوهــا و چارچوبهــای بیرونــی را ایجــاد کنــد
