به کارگیری متدولوژی سیستمهای نرم در آموزش علم اطّلاعات و دانششناسی و ارائه الگوی جایگزین مبتنی بر هستاننگاری
نویسندگان
1 دانشکده مدیریت؛ دانشگاه تهران؛
2 دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران
3 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)
doi
10.35050/JIPM010.2020.052چکیده
بازخوانی متون متأخّر و معتبر حوزه علم اطّلاعات و دانششناسی، از وجود برخی مسائل بنیادین در فرایند آموزش این رشته حکایت دارد. از آنجاکه عوامل مختلفی از جمله اساتید، دانشجویان، گروههای آموزشی و متن و محتوا در این فرایند نقش ایفا میکنند، تصمیمگیری جهت رفع موانع موجود از مسائل پیچیده به شمار میرود. از این رو در فاز اوّل پژوهش حاضر از متدولوژی سیستمهای نرم، که تکنیک حل مسائل پیچیده محسوب میگردد، بهره گرفته شد. متدولوژی سیستمهای نرم از روشهای تحقیق در عملیات (اقدام پژوهی) به شمار میرود و از لحاظ رویکرد پژوهش، روش کیفی است. در فاز اول پژوهش، بر اساس هفت گام چک لند، ابتدا شرایط مسأله ساز شناسایی شد، تصویر گویا بر اساس الگوی عمومی آموزش گیج و برلاینر شکل گرفت. تعاریف ریشهای در قالب مؤلفههای CATWOE بدست آمد. مدل مفهومی ترسیم و با استفاده از نظرات خبرگان اعتبارسنجی شد. سپس مدل مفهومی با شرایط واقعی تطبیق داده شده و در آخر پیشنهادات لازم جهت اعمال تغییر تبیین ارائه گردید. با بهره مندی از مراحل هفتگانه متدولوژی سیستمهای نرم، ابتدا تصویر روشنی از فرایند آموزش رشته و مسائل مبتلابه در اکوسیستم مربوطه به نمایش درآمد و مدل نهایی حاصل از تجمیع سه هستاننگاری فراگیر، مدرّس و محتوای آموزشی حاصل شد. در پایان مدل پیشنهادی با ضریب توافق کاپا بالای 90 درصد مورد تأیید خبرگی قرار گرفت. به منظور اجرایی نمودن مدل کلان حاصل شده، الگوی معنایی مبتنی بر هستاننگاری طراّحی و با زبان OWL2 پیادهسازی شد. مدل مفهومی بدست آمده از متدولوژی سیستمهای نرم با تایید و توافق خبرگی، نتنها قادر خواهد بود مسائل مطرح در آموزش علم اطّلاعات و دانششناسی را پاسخ دهد بلکه میتواند به عنوان مبنایی برای پژوهشهای آتی در جهت طراحی و پیادهسازی نظام آموزش معنایی در رشتههای مختلف نیز قرار گیرد. مدل معنایی آموزش، مفهومی با ابعاد و مؤلفههای گوناگون است که کاملاً عملیاتی و قابل پیادهسازی بوده و میتواند مورد توجّه سیاستگذاران، طراحان و بازیگران حوزه آموزش علم اطلاعات و دانششناسی در طراحی و ارزیابی نظامهای یادگیری-یاددهی قرار گیرد.