کاربردپذیری اصطلاحات غیرموضوعی مورد استفاده در نمایه‌سازی منابع علوم اسلامی در فرایند بازیابی اطلاعات

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبائی

2 گروه علم اطلاعات و دانش ‌شناسی؛ دانشگاه علامه طباطبائی

3 گروه علم اطلاعات و دانش‌ شناسی؛ دانشگاه علامه طباطبائی

doi
10.35050/JIPM010.2020.055
چکیده

هدف از پژوهش حاضر تبیین کاربردپذیری اصطلاحات غیرموضوعی (عمومی) مورد استفاده در نمایه‌‏سازی منابع علوم اسلامی در فرایند بازیابی اطلاعات است. جامعه پژوهش را که با روش پیمایشی-تحلیلی انجام شد، کاربران نهایی «پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی» طراحی ‏شده توسط «پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی» تشکیل ‏می‏‌دادند. در میان این جامعه، 50 نفر از پژوهشگران بر پایه نمونه‌گیری در دسترس از نوع هدفمند، که با «پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی» آشنایی مناسبی داشتند و از آن استفاده می‏‌کردند، انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها در این پژوهش، سه پرسشنامه طراحی ‏شده توسط پژوهشگران بود. این پرسشنامه‏‌ها عبارت بودند از: پرسشنامه مربوط به میزان تجربه کاربران نهایی در استفاده از پایگاه مورد بررسی، پرسشنامه تشریحی جهت دریافت بازخورد کاربران نهایی نسبت به فرایند بازیابی، و پرسشنامه‏‌ای با پرسش‌های بسته برای ارزیابی نتایج جست‏‌وجو که روایی آن‏‌ها توسط متخصصان ذخیره و بازیابی اطلاعات، و پایایی آن‏‌ها بر اساس آزمون آلفای «کرونباخ» مورد تأیید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از شاخص‌های آمار استنباطی جهت آزمون فرضیه‏‌های پژوهش استفاده شد. یافته‏‌های پژوهش حاکی از آن است که استفاده از اصطلاحات غیرموضوعی (عمومی) برای بسط جست‏‌وجو در «پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی» نتایج مطلوبی در بر داشته است. با وجود این، به گسترش اصطلاحات غیرموضوعی بر اساس نظرات و پیشنهادات کاربران نهایی عضو جامعه پژوهش نیاز هست. همچنین، همخوان با پاسخ کاربران به پرسش‏‌ها، بین اصطلاحات غیرموضوعی برگزیده و ناگزیده، روابط هم‏‌ارز مناسبی برقرار شده است. نتایج حاصل از این پژوهش بیان می‏‌دارد که توجه به کاربردپذیری اصطلاحات غیرموضوعی در فرایند بازیابی اطلاعات، نیز برقراری روابط هم‏‌ارز بین آن‏ها، افزون بر بهره‌گیری از اصطلاحات موضوعی (تخصصی)، می‏‌تواند نتایج مطلوب و مرتبطی را در زمان بازیابی اطلاعات به‏ همراه داشته باشد.