فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان به ما امکان برقراری ارتباط می‌دهد و تقریباً همه موجودات زنده دارای این توانایی هستند. اما زبان در رابطه با انسان علاوه بر نقش ارتباطی، دارای نقش‌های دیگری نیز هست. هدف از این مطالعه بیان نقش و اهمیت زبان با تأکید بر زبان مادری در شکل‌گیری واژگان جست‌وجو در بازیابی اطلاعات مبتنی بر معانی ذهنی افراد، بافت و محتوای مورد جست‌وجوست. مقاله حاضر یک پژوهش نظری است. در تدوین این مقاله، و به‌عنوان گام نخست، به‌ روش کتابخانه‌ای و مروری، شناسایی منابع مرتبط و برخی نظریه‌های پایه در قلمرو زبان ضروری بود. بنابراین، کلیدواژه‌هایی همچون بازیابی اطلاعات، زبان مادری، بافت و معنا، اطلاعات و زبان و موارد مشابه جست‌وجو شد. در نهایت، پس از دستیابی به منابع باکیفیت و مرتبط تلاش شد تا مفهوم زبان در بازیابی اطلاعات با تأکید بر زبان مادری و مفاهیم مرتبط با آن تحلیل و واکاوی شود. بر اساس آنچه از این نوشتار می‌توان استنباط کرد این‌که مفاهیم ابتدا در ذهن شکل می‌گیرند (یعنی مفهوم‌سازی ذهنی) و سپس، مفاهیمِ شکل‌گرفته در ذهن تبدیل به اصطلاحات زبانی (بازنمون یا بیان واژگانی) می‌شوند. بنابراین، در هنگام جست‌وجو برای بازیابی اطلاعات ابتدا کاربر در ذهن خود مفاهیم را می‌سازد، سپس به آن‌ها شکل می‌دهد و در ادامه، واژه و یا واژگان مناسب را ایجاد کرده و به‌منزله عبارت جست‌وجو در فیلد جست‌وجوی یک پایگاه اطلاعاتی وارد می‌کند تا «باربط‌ترین» نتایج حاصل آید. این اتفاق برای کسی که مفاهیم ذهنی و مفاهیم ثبت‌شده (عینی) هر دو برای آن یکی باشد و به‌گونه‌ای بر اساس زبان مادری شکل گرفته باشد، می‌تواند نتایج بهتری در پی داشته باشد؛ چرا که در این حالت بین ذهن و بیان آن رابطه‌ای مستقیم برقرار می‌شود و فضاهای ذهنی بهتری برای تدوین عبارت جست‌وجو و ارزیابی نتایج بازیابی شکل می‌گیرد. زبان به‌عنوان رابط بین نیاز اطلاعاتی کاربر و سیستم اطلاعاتی بر الگوهای ذهنی متکی است که انسان به‌واسطه یادگیری آن‌ها را دریافت می‌کند و این الگوها معمولاً با یادگیری اولین زبان (زبان مادری) شکل می‌گیرد. بنابراین، بسیاری از تجربیات ما مبتنی بر مفاهیمی است که در ذهن ما شکل می‌گیرد و به‌واسطه زبان بیان می‌شود و این کار به ‌دفعات می‌تواند در هنگام بازیابی اطلاعات رخ دهد. توجه به این مقوله می‎تواند به بهبود طراحی نظام‎های بازیابی اطلاعات در قالب بافت اطلاعاتی کمک کند.