تحلیل ساختار فکری مدارک علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران (1970-2016)؛ مطالعه هم‌استنادی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید چمران اهواز

2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشگاه تبریز

3 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی؛ دانشگاه رازی؛ کرمانشاه

doi
10.35050/JIPM010.2019.008
چکیده

هدف از پژوهش حاضر، ترسیم و تحلیل ساختار فکری و روند تکامل علم اطلاعات و دانش­‌شناسی ایران از منظر تحلیل الگوهای هم ­استنادی مدرک است. جامعه­‌ی پژوهش حاضر را کلیه­ی مقالات پژوهشی و مجموعه مقالات همایش‌ها تشکیل می‌دهد که در خلال سال­‌های 1970 تا 2016 از پژوهشگران ایران در وبگاه علوم نمایه شده­‌اند. به منظور تحلیل و دیداری­‌سازی شبکه‌ی هم ­استنادی مطالعات ایران نیز از نرم افزار سایت اسپیس بهره ­گرفته شده است. تحلیل خوشه‌ای شبکه‌ی هم­ استنادی مدارک  علم اطلاعات و دانش­‌شناسی ایران در بازه­ی 1970 تا 2016، منجر به شناسایی 5 خوشه یا تخصص گردید که عنوان بزرگ­ترین و کوچک­ترین تخصص­‌ها بر حسب فراوانی موجودیت­‌های هر خوشه، با 17 و 7 فراوانی به ترتیب به دو تخصص «ضریب تأثیر وب» و «سواد اطلاعاتی» تعلق ­گرفت. طبق بررسی­های به عمل آمده، مطالعات سنجش علم نقش بسزایی در شکل­‌دهی به ساختار فکری علم اطلاعات و دانش ­شناسی ایران در بازه­ی مورد بررسی داشته­ است. نتایج حاصل از تحلیل مدارک شاخص و محوری در شبکه­ ی هم ­استنادی مطالعات ایران حکایت از آن داشت که دو تخصص «ضریب تأثیر وب» و «رفتار اطلاع­یابی» بر اساس فراوانی گره‌هایِ حائز بیش­ترین هم­ استنادی و نمره­‌ ی مرکزیت بینابینی، به ترتیب، عناوین شاخص‌ترین و محوری­‌ترین تخصص­‌ها را در بین دیگر تخصص­‌های شناسایی­ شده به خود اختصاص داده­‌اند. نتایج تحلیل محتوای موجودیت­ خوشه­‌های پنج‌گانه­‌ی هم­‌استنادی از حیث ساختار روش­‌شناختی آن­‌ها در بازه­ی 1970 تا 2016 نشان داد که مطالعات علم اطلاعات و دانش­‌شناسی ایران با توجه به محتوای خوشه­‌های #0 (ضریب تأثیر وب)، #1 (نشر دسترسی آزاد) و #3 (همکاری علمی)، تا حدود بسیار زیادی از روش‌های سنجش علم تأثیرپذیرفته است.