خودکامه در برابر خدایان: نقدی بر خوانش هگل از آنتیگونه

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.22034/iw.2025.516661.1837
چکیده

هگل نمایش آنتیگونه را تعارض دو نیروی اخلاقی می‌داند که کرئون و آنتیگونه نمایندۀ آن‌هایند. کرئون به‌عنوانِ مرد نمایندۀ قانون انسانی و خدایان آفتاب است که وظیفۀ دفاع از شهر را به عهده دارد، و آنتیگونه به‌عنوانِ زن نمایندۀ قانون الهی، خدایانِ سایه و خانواده است. در این مقاله با بررسی دو قانون الهی استدلال می‌کنیم که خوانش هگل از آنتیگونه دچار خطاست. نخست، قوانین الهی منحصر به خانواده نیستند و پاسداری از آن‌ها وظیفۀ همۀ انسان‌هاست. دوم، هیچ تقابلی میان خدایان قدیم و جدید در آنتیگونه وجود ندارد؛ خدایان همگی حامیِ دفن پولونیکس‌اند. سوم، مردم تبای موافق دفن پولونیکس‌اند و تقابل شهر و خانواده نادرست است. چهارم، آنتیگونه از تقابلِ زن و مرد پیروی نمی‌کند، از حدود زنانۀ خود فراروی کرده و آگاهانه کنشی سیاسی انجام می‌دهد. در نهایت، کرئون خودکامه‌ای است که اعمالش از سوی خدایان و مردم ناپسند شمرده می‌شود و تقابلِ آنتیگونه تقابلِ خودکامه و خداست.