از رفتار اطلاع‌یابی تا رفتار دانشیابی: واکاوی سیر تحول مفهومی و نظری

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.35050/JIPM010.2019.027
چکیده

انسان برای برطرف‌کردن نیازهای خود به‌طور دایم مشغول بروز دادن رفتارهای گوناگون است. این رفتارها انواعی دارند و هر یک موضوع بحث رشته‌های علمی مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مدیریت، هنر، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، و برخی زیرمجموعه‌های تخصصی آن‌هاست. رفتارهای اطلاعاتی و دانشی که ارکان اصلی فعالیت کاربر در تعامل با اطلاعات و دانش و همچنین نظام‌های بازیابی از جمله موضوع‌هایی هستند که در علم اطلاعات و دانش‌شناسی مورد توجه قرار گرفته‌اند. با توجه به اهمیت این مفاهیم، در این جستار تلاش شده با توجه به متون و پژوهش‌های علمی موجود و با رویکردی مروری-‌تحلیلی، مفاهیم کلیدی همچون داده، اطلاعات، دانش، خرد، و هوش مورد بحث قرار گرفته، سپس پیش‌نیازهای شکل‌گیری یک رفتار دانش‌یابی مطرح ‌گردد و در ادامه، تعریفی از‌ رفتار دانش‌یابی و تمایز آن با رفتار اطلاع‌یابی ارائه شود. بررسی‌های صورت‌گرفته نشان داد که مفهوم رفتار دانش‌یابی، مفهومی مهم و بسیار گسترده است. به ‌همین دلیل، می‌توان انتظار داشت که این مفهوم عرصه نوینی در ادبیات و پژوهش‌های حوزه‌های گوناگون به‌ویژه در علم اطلاعات و دانش‌شناسی باز کند. به نظر می‌رسد که تلاش در زمینه تدوین و ضابطه‌مند‌کردن چارچوب‌ها در این عرصه بسیار ضروری باشد.