فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کارل پوپر، فیلسوف مشهور فلسفه علم، ایده «مشاهده ناب» را به‌طور جدی به‌چالش کشید. از نظر وی مشاهدات تجربی عاری از مفروضات نیستند. این نقد پوپر به‌طور اساسی ایده جمع‌آوری داده‌های تجربی به‌طور منفعل، بی‌طرف و مستقل از ساختار مفهومی ذهن مشاهده‌گر را به‌چالش می‌کشاند. هدف پژوهش حاضر بررسی پیامد اخلاقی نقد پوپر بر مشاهده ناب در علوم تجربی است و به‌دنبال این نتیجه است که چگونه این نقد معرفت‌شناختی بر مشاهده ناب، به نتایج اخلاقی مهمی منجر خواهد شد. با اتکا بر روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و رویکرد انتقادی و میان‌رشته‌ای، نویسنده در مقاله پیش رو استدلال خواهد‌ کرد که چگونه ایده گرانبار «از نظر بودن» نزد پوپر، نه‌تنها به درکی مهم از معرفت دانش تجربی منجر می‌شود، بلکه مبنایی مهم برای معرفت اخلاقی نیز فراهم می‌سازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پذیرش عدم وجود مشاهده محض، سه پیامد اخلاقی کلیدی را در پی دارد: اول، مسئولیت نقد مداوم باورها و ارزش‌های شخصی؛ دوم، ضرورت فروتنی فکری به‌عنوان یک فضیلت اخلاقی در مواجهه با ادعاهای معرفت‌شناختی؛ سوم، اهمیت گشودگی به گفتگوی انتقادی در حوزه عمومی. این مقاله از طریق تحلیل فلسفه علم پوپر، چارچوبی بدیع برای پیوند معرفت‌شناسی و اخلاق ارائه می‌دهد؛ چارچوبی که هم برای مباحث نظری در فلسفه علم و هم برای چالش‌های عملی در حوزه‌های علمی و اجتماعی معاصر، اهمیتی قابل توجه دارد.