فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف پژوهش حاضر بررسی وضعیت تولیدات علمی ایران قبل از انقلاب تا 1395 با تأکید بر مقالات همایش‌ها، مقالات پراستناد و داغ و مقالات دسترسی آزاد با نگاهی به قانون برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی کشور است. پژوهش حاضر تحلیلی-‌توصیفی است که داده‌های پژوهش از Clarivate Analytics (تامسون رویترز سابق) استخراج گردید. برای این منظور در جست‌وجوی پیشرفته با استفاده از فرمول CU=IRAN اطلاعات مربوط به ایران تهیه شد. جامعه پژوهش شامل کل مدارک علمی ایران در بازه زمانی 1310 تا 1395 (1931 تا 2016 میلادی) است که پس از بازیابی، داده‌ها با توجه به واحدهای تحلیل مورد نظر پژوهش (مقالات همایش‌ها، مقالات پراستناد و داغ، مقالات دسترسی آزاد) مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که مقالات همایش‌ها رشد قابل توجهی در گذر زمان داشته‌اند و به‌طور کلی، قبل از انقلاب اسلامی هیچ مقاله همایشی از ایران در این پایگاه ثبت نشده است و رشد این مقالات بعد از پیروزی انقلاب اسلامی است، به‌طوری که از 1 مقاله همایش در سال 1368 به 3529 مقاله در سال 1394 رسیده است (با 502 مقاله در هفت ماه اول 1395). همچنین، وضعیت مقالات پراستناد و داغ نشان می‌دهد که به‌طور کلی، این مقالات از سال 1385 به بعد در مجموع 1134 مقاله پراستناد و 45 مقاله داغ هستند که در این پایگاه به ثبت رسیده است. از سوی دیگر، وضعیت مقالات دسترسی آزاد حاکی از بالا رفتن میزان استقبال پژوهشگران از این مقالات است؛ هرچند رشد قابل توجه این مقالات مربوط به دهه چهارم است، که در جمع 25813 مقاله دسترسی آزاد به ثبت رسیده و بیشترین آن مربوط به سال 1394 برابر با 4502 مقاله است. یافته‌ها نشان داد که رشد مرکب سالانه همایش‌ها در فاصله زمانی برنامه دوم توسعه برابر 47/12درصد است که این میزان در برنامه سوم کاهش نشان می‌دهد (19/64درصد) و رشد منفی برابر 8/38را شاهد هستیم. در برنامه چهارم نرخ رشد مقالات همایش‌ها 35/37درصد است و نسبت به برنامه سوم رشد 6/06 درصد را نشان می‌دهد. در فاصله برنامه پنجم نسبت به برنامه چهارم رشد نزولی 18/82 درصد را تجربه می‌کنیم. در خصوص مقالات پراستناد و داغ در فاصله برنامه‌های دوم تا پنجم با رشد منفی مواجه نیستیم، ولی رشد این مقالات چشمگیر نیست. در طول برنامه‌های اول تا پنجم رشد مقاله‌های دسترسی آزاد قابل توجه بوده‌ است، اما درصد رشد برنامه پنج‌ساله به برنامه دیگر چشمگیر نیست. در این رابطه یافته‌ها نشان داد که در برنامه پنجم توسعه نسبت به برنامه چهارم 6/59 درصد کاهش را شاهد هستیم. اگرچه ایران از لحاظ کمیت علمی به جایگاه شایسته‌ای رسیده، لازم است به پژوهش‌های کیفی کاربردی بیش از هر زمان مطابق با قانون برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی کشور توجه شود و مسئولان و برنامه‌ریزان کشور این مسئله را در اولویت قرار دهند تا با تلاش محققان کشور و حمایت‌های لازم در این زمینه حضور تأثیرگذار علم و فناوری در رفاه جامعه مشاهده شود