فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طبق قوانین‌اقتصادی اسلام، چنانچه فردی مال حرامی را کسب کند، باید به مالک آن بازگردانده یا رضایت او را جلب نماید هرچند با اموال حلال خودش مخلوط شده‌باشد. این مساله با‌توجه به‌معلوم یا مجهول بودن مالک و مقدار مال‌ِحرام، چهار صورت پیدا می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی و با رویکرد مقایسه‌ای، به بررسی دیدگاه‌های فقهای امامیه و اهل‌سنت درباره مقدار لازم برای جداسازی در فرض جهل به مالک و مقدار مال‌حرام پرداخته است. در فقه امامیه شاهد صورت‌بندی‌های‌ جزئی‌تری نسبت به فقه اهل‌سنت هستیم و بر‌این اساس نظریه جداسازی مقدار ثابت یک‌پنجم به عنوان دیدگاه مشهور و مبتنی بر روایات‌خاصه، در کنار دیدگاه‌های جداسازی مقدار شناور و غیرثابت مبتنی بر احتیاط یا برائت شکل گرفته است. در مقابل، مشهور اهل سنت بر تحری و تلاش مکلف در برآورد میزان مطابق ظن غالب تأکید دارند، هرچند نظریه جداسازی یک‌دوم نیز مطرح شده است. ارزیابی تطبیقی دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که نظریه یک‌پنجم به دلیل برخورداری از نص خاص معتبر و ایجاد قطعیت قانونی و امنیت روانی برای مکلف در جهت فراغت ذمه، از حیث انسجام و کارکرد عملی جایگاه برجسته ای دارد، و پس از آن نظریات جداسازی بر پایه قدر متیقن و ظن غالب به سبب انعطاف‌پذیری عملی، قابل توجه‌اند.