فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طی چند دهه اخیر شاهد رشد فزاینده و چشمگیر پژوهش در کشور و به‌تبع آن ارتقاء بی‌نظیر رتبه جهانی ایران از لحاظ برون‌دادهای علمیِ منتشرشده بوده‌ایم. با این حال، شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهند این پژوهش‌ها بی‌اثر (یا بسیار کم‌اثر) بوده‌اند. بنابراین، لازم است «قابلیّت اثرگذاری» آن‌ها مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا، در پژوهش حاضر با استفاده از آمار و داده‌های ثانویه و در قالب روش توصیفی- تحلیلی، وضعیّت موجود یا روند تغییرات هر یک از اجزاء مسیر تأثیرگذاری پژوهش (از سرمایه‌گذاری تا توسعه) با سایر جوامع مقایسه شد. داده‌های مورد نیاز از پایگاه‌های معتبر شامل «سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متّحد»، «بانک جهانی»، «سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه»، «مؤسّسه نمایه‌سازی علوم تامسون رویترز»، «مؤسّسه علم‌سنجی سایمگو»، «مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی»، «سازمان ملّی بهره‌وری ایران»، «دانشگاه‌های هاروارد» و «ام‌آی‌تی (مؤسّسه فناوری ماساچوست)» و تارنمای داده‌های انرژی استخراج ‌شد و محاسبات و رتبه‌بندی‌های لازم با استفاده از نرم‌افزار «اکسل» نسخه 2007 صورت پذیرفت. یافته‌ها حاکی از آن بود که اوّلاً ایران در مقایسه با سایر جوامع اولویّت بالایی برای پژوهش قائل نشده و به‌صورت جدّی به این مهم نپرداخته است، به‌طوری که در سال 2010 از لحاظ «سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی» در جایگاه 66 (از 89 کشور)، از لحاظ «بودجه سرانه پژوهش» در جایگاه 54 (از 88 کشور)، بر اساس «بودجه پژوهش به‌ ازای هر پژوهشگر» در رتبه 57 (از 72 کشور)، از لحاظ «متوسّط سرمایه‌گذاری در هر پژوهش» در جایگاه 79 (از 89 کشور) و در سال 2000 بر اساس «سهم پژوهش‌های بنیادی از اعتبار پژوهشی» در رتبه 19 (از 21 کشور) جای گرفت. دوّم اینکه، بر اساس «سهم محصولات فناوری بالا از کل صادرات صنعتی»، به ‌غیر از بازه زمانی منتهی به 2006، علی‌رغم رشد چشمگیر پژوهش، وضعیّت کشور تنزّل نموده است. سوّم، طی سال‌های 2014-1980 «شاخص پیچیدگی اقتصادی» کشور همواره منفی و ایران همواره جزء یک سوّم ضعیف‌ترین کشورها قرار گرفته است. چهارم، علی‌رغم رشد بی‌نظیر در تولیدات علمی، در «بهره‌وری کل عوامل تولید» پیشرفتی نداشته و جایگاه کشور در شاخص‌های «شدّت مصرف انرژی» و «بهره‌وری انرژی در تولید ناخالص داخلی» به ‌شدّت سقوط نموده است. بنابراین، با توجه توأمان به یافته‌های مطالعه حاضر و نتایج حاصل از پژوهش‌های پیشین مشخص می‌شود که حتّی اگر هیچ عامل بازدارنده خارج از نظام پژوهشی کشور وجود نداشته باشد، باز هم این پژوهش‌ها نمی‌توانند در توسعه جامعه نقش قابل توجّهی ایفا کنند.