تحلیل مدل‌های ارزیابی و موفقیت کتابخانه‌های دیجیتالی

نویسندگان

1 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

2 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

doi
10.35050/JIPM010.2017.014
چکیده

این مقاله در حوزه کلی موفقیت و ارزیابی کتابخانه‌های دیجیتالی به بررسی مدل‌های غالب آن می‌پردازد و در پی یافتن رابطه‌ای بین آن‌ها و مدل‌های مولد آن‌هاست. هدف‌های اصلی مقاله عبارت‌اند از شناخت مدل‌های کلیدی ارزیابی و موفقیت کتابخانه‌های دیجیتالی، بازنمایی کل‌نگر از پیوند مدل‌ها و چارچوب‌های ارزیابی و موفقیت کتابخانه‌های دیجیتالی در یک پنجره یگانه، و معرفی کاربرد مدل‌های موفقیت حوزه مدیریت در مدل‌های موفقیت کتابخانه‌های دیجیتالی به‌عنوان لنز مفهومی برای پژوهش‌های آینده. برای این منظور ابتدا اهمیت کتابخانه‌های دیجیتالی و چارچوب نظری مقاله مطرح می‌شود. روش مطالعه، کتابخانه‌ای است و برای گردآوری داده‌ها از ابزارهای جست‌وجو و بازیابی اطلاعات در وب مانند پایگاه‌های داده تخصصی و موتورهای جست‌وجو استفاده شده است. اعتبارسنجی مقالات با مراجعه به تعداد استنادهای آن‌ها در موتور جست‌وجوی تخصصی «گوگل اسکولار» منجر به انتخاب 25 مقاله از میان 144 مقاله بازیابی‌شده گردید. سپس، مدل‌های اساسی کتابخانه دیجیتالی به‌عنوان سازه بررسی شد. آن‌گاه مدل‌های مدیریتی به‌کاررفته برای ساختن مد‌‌ل‌های ارزیابی و موفقیت کتابخانه دیجیتالی به‌طور مختصر معرفی شد و در قسمت بعد، رابطه بین مدل‌های اساسی، مدل‌های مدیریتی و مدل‌های موفقیت و ارزیابی کتابخانه‌های دیجیتالی با ارائه نقشه رابطه آن‌ها بر اساس تعداد استنادها در «گوگل‌اسکولار» مورد تحلیل قرار گرفت. پنج مدل اصلی و یک مقوله فرعی به‌عنوان حاصل این قسمت عرضه شد. سرانجام در جمع‌بندی و نتیجه‌گیری، سه مقوله نگاه عمل‌گرای کتابداران، دیدگاه پژوهشی متخصصان رایانه، و لنز مفهومی مدل‌های مدیریتی معرفی شد. همچنین، این مقاله پیش‌بینی کرد که لنز مفهومی مدل‌های مدیریتی در آینده غنای بیشتری به مدل‌های موفقیت کتابخانه‌های دیجیتالی و خود کتابخانه دیجیتالی به‌عنوان سازه خواهد داد. پیشنهاد مقاله برای پژوهش‌های آینده استفاده از نظریه «نهادگرایی» است.