فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طی چند دهه اخیر شاهد رشد فزاینده و چشمگیر پژوهش در کشور و به‌تبع آن ارتقاء بی‌نظیر رتبه جهانی ایران از لحاظ تعداد مستندات علمیِ منتشرشده بوده‌ایم. رشد چشمگیر کمیت پژوهش‌های کشور، تمرکز فزاینده‌ صاحب‌نظران عرصه پژوهشِ جهان بر مقوله «اثربخشی پژوهش‌­ها» و تأکید مکرّری که در اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی ایران بر اهمیّت «کاربرد پژوهش­‌ها در جامعه» صورت گرفته، موجب شده برخی پژوهشگران به «بررسی میزان اثرگذاری این پژوهش‌­ها» پرداخته و نشان دهند که پژوهش­‌های مورد نظر اثربخشی بسیار ضعیفی داشته‌­اند. بنابراین، لازم است «قابلیّت اثرگذاری» این پژوهش­‌ها مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا، در پژوهش حاضر با استفاده از آمار و داده‌­های ثانویه و در قالب روش تحلیلی-توصیفی، تحلیل استنادیِ برون‌دادهای پژوهشی ایران در مقایسه با سایر جوامع مدّ نظر قرار گرفته و طی آن به جست‌وجوی پاسخ مناسب برای چهار پرسش محوری پرداخته شد که به‌ترتیب، «کیفیّت مجموعه تمامیِ پژوهش‌های کشور (2014-1996)»، «کیفیّت پژوهش‌­های برتر کشور (2014-2005)»، «مقایسه کیفیّت پژوهش­‌های برتر با کیفیّت مجموعه تمامیِ پژوهش‌­ها» و «کیفیّت مجلات علمی فارسی (1391-1390) و انگلیسی (2014) کشور» را مورد کنکاش قرار می­‌دهند. بدین ‌منظور، بر اساس داده‌­های موجود در پایگاه‌­های استنادی معتبر (تامسون‌رویترز، اسکاپوس و علوم جهان اسلام)، عدد و رتبه کشور بر اساس شاخص‌های متنوّع استنادی استخراج یا محاسبه گردید. یافته‌­های پژوهش از جمله «تعداد اندک استناد به هر مقاله ایران (5/7) که در حدود نصف میانگین جهانی است (10/3) و سیر نزولیِ رتبه کشور در این شاخص»، «رتبه ضعیف کشور بر اساس سهم مقالات برتر از کل مدارک علمی (128)»، «سهم اندک ایران در جذب استنادهای جهان (0/47 درصد) علی‌رغم سهم قابل توجهی که در تعداد مستندات علمی جهان داراست (1/1 درصد)»، «شاخص اچ اندک با وجود تعداد زیاد مقالات»، «جایگاه بسیار نامطلوب ایران از لحاظ سهم خوداستنادی (بیش از 50 درصد در سال 2015) و سیر نزولی رتبه کشور بر اساس این شاخص»، «تعداد استناد به هر مقاله برتر ایران (76/7) که در حدود نصف میانگین جهانی است (144/9)»، «سهم اندک کشور در جذب استنادهای صورت‌گرفته به مقالات برتر جهان (0/18 درصد) در مقایسه با سهم کشور از این مقالات (0/41درصد)» و این واقعیّت که «میانگین ضریب تأثیر 91 درصد از مجلات علمی مصوّب فارسی 0/037 بوده و تنها 1 درصد آن‌ها ضریب تأثیری بیش از 0/50 دارند» همگی نشان دهنده کیفیّت ضعیف و نزولیِ مجموعه پژوهش‌های کشورند. بنابراین، طی دهه‌­های اخیر، علی‌رغم رشد چشمگیر کمیت پژوهش‌های کشور، این پژوهش­‌ها از «قابلیّت اثرگذاری» اندک و کاهنده­‌ای برخوردار بوده‌اند.