منابع استنباط احکام از نظر محمد احمد خلفالله و نقد آن
نویسندگان
1 Department of Applied Mathematics & Statistics, Institute of Space Technology Islamabad, P.O. Box 2750, Pakistan
2 Department of Applied Mathematics & Statistics, Institute of Space Technology Islamabad, P.O. Box 2750, Pakistan
3 Department of Mechanical Engineering, College of Engineering, Prince Muhammad bin Fahd University, Al-Khobar, Saudi Arabia
4 - Department of Mathematics, Huzhou University, Huzhou 313000, P. R. China. - Hunan Provincial Key Laboratory of Mathematical Modeling and Analysis in Engineering, Changsha University of Science & Technology, Changsha 410114, P. R. China
5 Renewable Energy Research Centre, Department of Teacher Training in Electrical Engineering, Faculty of Technical Education, King Mongkut's University of Technology North Bangkok, 1518 Pracharat 1 Road, Bangsue, Bangkok 10800, Thailand
doi
10.22034/fiqh.2023.386851.1144چکیده
خلفالله، نواندیش مصری و شاگرد امینخولی، قواعدی شرعی را برای تحقق هدف تفسیر ادبی و ارائه راهکار برای حل مشکلات اجتماعی مبتنی بر نص صریح قرآن و بیان توضیحی پیامبر(ص) درباره آن، استخراج کرده است. او منبع بودن قرآن در استنباط احکام را صرفاً در مواردی که دلالت قطعی باشد، روا خوانده و ارتباط انسان با خدا را عملی شخصی دانسته که در آن تشخیص هر فرد برای خودش حجت است و قول فقیه الزامآور نیست. از نظر او پس از ختم نبوت، امور اجتماعی ـ سیاسی که نصی ندارد، به عقل بشر واگذار شده و معیار آن مصلحت است که تشخیص آن نیز با کارشناسان است. این دیدگاه فقهی با جهتدهی به اندیشه روشنفکران سنی و شیعه در حداقلیکردن گستره دین و دامن زدن به سکولاریسم نقش مؤثری دارد. از آنجا که منابع هر نظریه فقهی بخش اصلی آن است، نقد منابع خلفالله در استنباط احکام اهمیت مییابد و نقاط ضعف این نظریه و نتایجش را آشکار میسازد. این مقاله به روش تحلیلی و با رویکردی انتقادی منابع این نظریه و نحوه بهکارگیری آن را ارزیابی میکند. اصالتبخشی به عقل مصلحتاندیش، قرآنبسندگی، اعتباربخشی به اجتهاد غیر متخصصان، تفکیک غیر مستدل مسائل دنیایی از عبادات و عقاید و کاستن از گستره احکام شرعی در امور دنیایی چالشهای این نظریهاند.
