فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ساخت کتابخانه دیجیتالی با چالش‌های بسیاری روبه‌رو است که به‌یک‌باره نمی‌توان بر آن‌ها چیره شد. پدیده‌هایی با چنین پیچیدگی، با مدل‌های بلوغ دنبال می‌شوند. در یک مدل بلوغ، ویژگی‌های یک پدیده در سطوح گوناگونی ‌تقسیم‌بندی می‌شوند و ابتدا باید ویژگی‌های هر سطح بهبود یا تحقق یابد و سپس، به بهبود ویژگی‌های سطح بعد از آن پرداخته شود. بر این پایه، برای کتابخانه دیجیتالی نیز می‌توان مدل بلوغ طراحی کرد تا با دنبال‌کردن آن، بتوان با کارایی و اثربخشی بیشتری به کتابخانه دیجیتالی دست یافت. از آنجا که برای کتابخانه دیجیتالی تاکنون مدل بلوغ طراحی نشده است، در اینجا با بررسی نوشتارهای کتابخانه دیجیتالی و مدل بلوغ با کاربرد رویکرد کیفی و روش فراترکیب، ویژگی‌های بلوغ کتابخانه دیجیتالی ارائه می‌شود تا بنیانی برای طراحی چنین مدلی به‌دست آید. با توجه به اینکه مفهوم بلوغ کتابخانه دیجیتالی دارای چند بعد و گسترده است، فراترکیب به‌عنوان روشی مناسب برای تلفیقی جامع از مدل‌های ارائه‌شده در حوزه‌های دیگر با نوشته‌های موجود در زمینه کتابخانه دیجیتالی بر پایه تفسیر و ترجمه آن‌هاست. بر این پایه، 68 منبع معتبر (38 منبع در حوزه کتابخانه دیجیتالی و 30 منبع در حوزه مدل بلوغ در حوزه‌های گوناگون) از میان منابع موجود برگزیده شدند. با تحلیل این منابع، سه مقوله، هفت مفهوم، و 35 کد برای ویژگی‌های بلوغ کتابخانه دیجیتالی به‌دست آمد که در میان آن‌ها، بیشترین تأکید مطالعات پیشین بر کاربرد سیستم‌های نرم‌‌افزار‌ی/ سخت‌‌افزار‌ی به‌عنوان پشتیبان و توانمندساز کتابخانه دیجیتالی و مفهوم محتوای کتابخانه دیجیتالی است. ویژگی‌های یافت‌‌شده علاوه بر ایجاد بنیانی برای طراحی مدل بلوغ کتابخانه دیجیتالی می‌تواند به‌عنوان ابزاری در اختیار مدیران پروژه‌های کتابخانه دیجیتالی قرار گیرد تا با کاربرد آن‌ها وضعیت بلوغ پروژه خود را ارزیابی کرده و بتوانند برای دست‌یابی به سطوح بالاتر بلوغ برنامه‌ریزی کنند.