فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ذهن انسان نقش اساسی در شکل‌دهی به افکار، احساسات، انتخاب‌ها و رفتارهای او دارد. مهندسی ذهن، مفهومی نوین و میان‌رشته‌ای است که به تحلیل و تأثیرگذاری هدفمند بر ذهن، باورها و تصمیم‌های افراد با بهره‌گیری از دانش علوم شناختی، روان‌شناسی و علوم اعصاب می‌پردازد. رسانه‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بسترهای انتقال پیام، نقشی کلیدی در اجرای روش‌ها و ابزارهای مهندسی ذهن ایفا می‌کنند؛ به‌ویژه در زمینه‌هایی چون تبلیغات، سرگرمی، بازنمایی احساسی و الگوسازی رفتاری. این پژوهش با هدف شناسایی و دسته‌بندی روش‌ها و ابزارهای مهندسی ذهن انجام شده است. این تحقیق از نوع کیفی بوده و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. به‌منظور گردآوری داده‌ها، پس از پایش دقیق مستندات، تعداد ۵2 منبع علمی معتبر و مرتبط در بازه زمانی 2000 تا 2025 از پایگاه‌های اطلاعاتی نظیر Google Scholar، Scopus، ScienceDirect، Routledge، SID و نورمگز استخراج و تحلیل شده‌اند. برای انتخاب مقالات، از کلیدواژه‌هایی همچون "mind engineering"، "cognitive warfare"، "media methods and tools"، «مهندسی ذهن»، «جنگ شناختی» و «روش‌ها و ابزارهای رسانه» استفاده شد. در نتیجه، ۴۱ مضمون سازمان‌دهنده و ۷ مضمون فراگیر شناسایی شد که از جمله می‌توان به تبلیغات، استندآپ‌کمدی، ایموجی‌ها، هوش مصنوعی، فن‌ساب، گردشگری و روش‌های زبانی اشاره کرد. این روش‌ها عمدتاً در بستر رسانه‌ تحقق می‌یابند و در شکل‌دهی به نگرش‌ها، تصمیم‌گیری‌های اجتماعی و جنگ شناختی نقش مؤثری دارند. یافته‌های پژوهش می‌توانند مبنایی برای استفاده مسئولانه از مهندسی ذهن در سیاست‌گذاری‌ها و مداخلات اجتماعی فراهم سازند و به فهم عمیق‌تری از سازوکارهای تأثیرگذار شناختی و رفتاری منجر شوند.