فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی وضعیت ارگونومی ویژگی‌های دسترس‌پذیری در نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتالی ایرانی صورت گرفته است. پژوهش از نوع کاربردی است و به روش پیمایشی از نوع ارزیابی مکاشفه‌ای انجام شده است. جامعه آماری پژوهش را 5 نرم‌افزار کتابخانه‌ دیجیتالی آذرخش، نوسا، پاپیروس، پروانپژوه و پیام تشکیل می‌دهند. ابزار پژوهش سیاهه ارزیابی بر اساس ویژگی‌های دسترس‌پذیری ایزو171-9241 است که از روش دلفی برای متناسب ساختن آن استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از فنون آماری توصیفی به همراه آزمون فریدمن و روش تصمیم‌گیری چند شاخصه-مجموع ساده وزنی (SAW) استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتالی ایرانی تلاش چندانی برای تأمین ویژگی‌های دسترس‌پذیری انجام نداده‌اند و تنها از طریق قابلیت‌های تعبیه‌شده در سیستم‌عامل و سکویی که نرم‌افزارها روی آن اجرا می‌شوند، بخشی از ویژگی‌های دسترس‌پذیری برای انواع کاربران ناتوان و تسهیل استفاده کاربران عادی تأمین شده است. به همین دلیل، دسترس‌پذیری ابزارهای ورودی که از طریق سیستم‌عامل و سکو تأمین می‌شود، نسبت به دیگر معیارها، با رعایت 59 درصد از ویژگی‌های مطلوب، بالاترین میزان رعایت ویژگی‌های دسترس‌پذیری را در نرم‌افزارهای مورد بررسی به خود اختصاص داده است. همچنین یافته‌ها نشان داد نرم‌افزارها به لحاظ رعایت ویژگی‌های دسترس‌پذیری از لحاظ آماری تفاوت معنا‌داری با یکدیگر دارند. از میان نرم‌افزارهای مورد بررسی نرم‌افزار «آذرخش» با کسب میانگین امتیاز 138.5 بالاترین امتیاز را در رعایت ویژگی‌های دسترس‌پذیری کسب کرد. همچنین این پژوهش به لحاظ پرداختن به موضوع دسترس‌پذیری از اولین پژوهش‌های انجام‌شده در ایران به شمار می‌رود و می‌تواند نقش مهمی در آشنا ساختن طراحان نرم‌افزاری و مسئولان مجموعه‌ها و کتابخانه‌های دیجیتالی با ویژگی‌های دسترس‌پذیری و توجه به کاربران خاص (ناتوان و کم‌توان حرکتی، حسی و ذهنی) داشته باشد.