فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایجاد ارتباط معنایی میان مفاهیم موجود در متون می‌تواند راه‌حلی در بازنمانی هرچه بیشتر و دقیق‌تر محتوای متون، در کنار شیوه‌های مرسوم نمایه‌سازی باشد. ترسیم شبکه‌های معنایی گامی در این راه است. این شبکه‌ها، نقش یک زبان صوری را برای بیان خصوصیات بازی می‌کنند و در بازیابی اطلاعات کاربرد دارند. این پژوهش تلاش کرده است تا با پرداختن به یک نمونه از ارزشمندترین‌ آثار قدیمی ایران، غزل‌های حافظ، شبکه‌های معنایی تلمیحات در اشعار او را ترسیم نماید. روش پژوهش ترکیبی است: روش تحلیل محتوای کمّی برای تعیین فراونی مفاهیم اصلی و فرعی اشعار و تحلیل محتوای کیفی شامل استخراج معنای ابیات، دسته‌بندی مفاهیم و ایجاد رابطه میان آنها و ترسیم شبکۀ معنایی. عناصر مربوط به تلمیحات در سطح و لایۀ زیرین ابیات 250غزل حافظ ‌در 6 شرح پراستناد، با در نظر گرفتن وجود اشتراک میان حداقل دو شرح از شش شرح، انتخاب شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد، در ابیات جامعۀ پژوهش تعداد 221 تلمیح (نزدیک به 56درصد لفظی و بیش از 44درصد ضمنی) وجود دارد. قرآن و پیامبران، پربسامدترین مقوله و 3زیرمقولۀ "حضرت آدم(ع)"، "حضرت سلیمان(ع)" و "شاه شجاع" پربسامدترین عناصر فرعی شعر حافظ در حوزۀ تلمیحات هستند. تسهیل بازیابی اشعار مهم‌ترین کاربرد این شبکه‌ها است. در واقع کاربر با جستجو در این شبکه‌ها، می‌تواند: الف)به ابیات حاوی موضوع مورد نیاز خود دست ‌یابد؛ ب)جایگاه موضوع خود را در کل موضوعات مشاهده کند و ج) ارتباط موضوع را با موضوع‌های دیگر و در نتیجه با اشعار دیگر مشاهده کند.