مطالعة واج‌شناختی گونة سربازی از گونه‌های زبان بلوچی مکرانی

نویسندگان

1 استاد‌یار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

2 دانش‌آموختة زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

3 استاد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

doi
10.22099/jill.2022.44561.1328
چکیده

زبان‌ها در اثر تحولات تاریخی و پراکندگی‌های جغرافیایی دارای گوناگونی‌های گویشی و لهجه‌ای می‌شوند که مطالعة زبان‌شناختی آن‌ها از نیازهای دانش امروزی بشر می‌باشد. بلوچی مکرانی که از زبان‌های ایرانی غربی است در جنوب سیستان و بلوچستان و شرق هرمزگان صحبت می‌شود. هدف این تحقیق بررسی توصیفی-تحلیلی مشخصه‌های تولیدی-آکوستیکی دستگاه واجی گویش بلوچی سربازی در دستور زایشی و تعیین هویت آن‌ها به کمک الگوی استخراج واج برکوئست (2006) می‌باشد. انگارة منبع/ صافی جهت برخی توضیحات علمی استفاده شده است.  داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای و میدانی، از 40 فرد بی‌سواد 30 تا 80 ساله از دهکده‌های گرک، مچان و بندیگان در حومة سرباز سیستان و بلوچستان گردآوری شده‌اند. داده‌ها با فرمت WAV  ضبط و توسط Praat و Excel تحلیل و با الفبای IPA آوا نویسی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند: 1. این گویش دارای 21 همخوان شامل صداهای انسدادی، سایشی، انسایشی، خیشومی، لرزشی، کناری و غلت، 6 واکة ساده و 2 واکة مرکب است. 2. در میان همخوان‌های انسدادی دو همخوان برگشتی یافت می‌شود. 3. نمودار کیفیت واکه‌های به دست آمده تفاوت‌هایی را با نمودار واکه‌های IPA، از جمله پیشین‌شدگی [u] و نشانه‌هایی از خنثی‌شدگی تمایز واجی بین [i] و [e] و بین [u] و [o] نشان می‌دهد. 4. کشش واکه‌ای در این گویش بر خلاف دیگر گویش‌های بلوچی نقش واجی را از دست داده است. این یافته‌ها از اقتصادی‌ترشدن دستگاه واجی سربازی و قرارگرفتن آن در سیر تحولات واکه‌ای خبر می‌دهد.