ابعاد و مؤلفه‌های راهبردی فرماندهی نظامی بر اساس آموزه‌های امیرالمؤمنین، امام علی(ع)، در نهج‌البلاغه

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم و فنون فارابی، تهران، ایران

2 استادیار دانشگاه افسری امام علی‌(ع)، تهران، ایران، (*نویسنده مسئول)؛jafari138953 @yahoo.com

doi
10.22034/iamu.2020.44905
چکیده

مهم‌ترین عنصرِ نیروهای مسلح که موجب کارایی و حرکت به جلو سازمان می­ گردد، فرماندهی نظامی است. فرماندهی نظامی، حرف ه­ای تخصصی و ترکیبی از علم، هنر و تجربه است که علاوه بر مدیریت، جوهره اصلی آن را رهبری تشکیل داده و فکر، دل و جسم فرمان‌بران را تحت ولایت و هدایت خود قرار می­­دهد؛ همچنین نوعی اداره همه­ جانبه و امانتی از جانب خداوند، مردم و نظام اسلامی جهت خدمت­ گزاری، مجاهدت، هدایت و تربیت نیروهای تحت فرمان، اقامه ­ی حق و عدل و دفع باطل و ستم است که با بصیرت و آمادگی، امانت‌دار برترین ارزش‌ها و آرمان­های نظام می ­باشد. در نظام اسلامی، رفتار علوی به ­عنوان الگوی فرماندهی، تجلّی اخلاص و صداقت، فداکاری و پاک‌دستی، کار خستگی ­ناپذیر و سعی در تعالی هر چه بیشتر علم و عمل در نیروهای مسلح می­ باشد؛ ازاین‌رو داشتن الگویی از سیره امیرالمؤمنین (ع) برای فرماندهی نظامی نیروهای مسلح، ضروری است. این مطالعه با هدف ارائه الگوی فرماندهی نظامی راهبردی، درصدد پاسخ به این سؤال است که «آیا آموزه­ های امام علی (ع)، می ­تواند به الگوی فرماندهی نظامی رهنمون شود؟». سطح مطالعه، راهبردی و گردآوری اطلاعات، به روش داده بنیاد بوده که با روش تحلیل محتوای متن، مورد سنجش قرار گرفته است. نتایج تحقیق گویای آن است که فرماندهی نظامی امیرالمؤمنین (ع) در سطح راهبردی، دارای 14 بُعد، شامل: رهبری، هدایت، ارتباط، انگیزش، اقتدار، مدیریت، شایسته گزینی، برنامه­ ریزی، هماهنگی، ارزیابی، کنترل، نظارت، پیگیری و تحکیم و تقویت می ­باشد. از پیوستگی 320 مفهوم که به روش مطالعه موردی-زمینه­ای از نهج­ البلاغه استخراج گردیده، 60 مؤلفه شکل ­گرفته و ترکیب مؤلفه ­ها نیز این ابعاد را به دست داده ­اند.