شاخصهای خروجی علم و فنّاوری در جمهوری اسلامی ایران: مطالعه موردی رابطه میان پروانههای ثبت اختراع و تولیدات علمی مخترعان ایرانی
نویسندگان
1 دانشکده علوم انسانی دانشگاه کاشان
2 دانشگاه تهران
3 پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
doi
چکیده
تولیدات علمی برونداد و بیانگر تلاشهای جوامع علمی و صنعتی هستند. مطالعه این بروندادها، گرایشهای علمی و رویکردهای یک جامعه را نسبت به دنیای علم نشان میدهد. بررسی کمّی آنها نیز میتواند تصویری از حجم و گستردگی تلاشهای علمی صورتگرفته توسط پژوهشگران منطقه یا جامعهای خاص را ارائه نماید. پروانههای ثبت اختراع یکی از مهمترین این بروندادها محسوب میشوند. در این پژوهش، با استفاده از دادههای موجود در پایگاههای اداره ثبت اختراع اروپا3، اداره ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا4، اداره ثبت اختراع ژاپن5، و سازمان جهانی مالکیت فکری6، اسامی مخترعان ایرانی استخراج شد، وضعیت و تعداد تولیدات علمی این مخترعان نیز با استفاده از نمایههای استنادی مؤسسه تامپسون (آی. اس. آی) در پایگاه WoS7 مورد ارزیابی قرار گرفتند. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی ارتباط دو مقوله تعداد پروانههای ثبت اختراع و تعداد تولیدات علمی مخترعان و در بعد ملی، نسبت پروانههای ثبت اختراع به کل تولیدات علمی نمایهشده کشور جمهوری اسلامی ایران در WoS است. در انجام این پژوهش، از روش تحلیل محتوی استفاده شده است. یافتههای پژوهش در نهایت، به تحلیل همبستگی رسید و برای تعداد تولیدات علمی و پروانههای ثبتشده توسط مخترعان در سطح 95 درصد، ضریب همبستگی 039/0 محاسبه شد که هیچگونه رابطه معنیداری را میان دو متغیر نشان نمیدهد. از نتایج قابل تأمل این پژوهش، نسبت تعداد تولید علمی مخترعان دارای مقاله به سایر پژوهشگران است. یافتههای این پژوهش نشاندهنده سهم 5/6 درصدی مخترعان در مقایسه با سایر پژوهشگران است.