فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در چهار سال گذشته شاهد تغییرات قابل توجهی در جامعه ایران بوده‌ایم. برخی متخصصان این تحولات را ناشی از سیاست دولت در متنوع سازی اطلاع رسانی می‌دانند در حالیکه دیگران بر این باورند که این تحولات زاییده شرایط بالقوه اجتماعی هستند. آنچه مسلم است این است که بدون وجود سرمایه گذاریهای کلان در زمینه فرا ساختارهای ارتباطات در دهه گذشته , چنین تغییراتی به این سرعت شکل نمی‌گرفت   این تحولات را می‌توان از چند جنبه مورد مطالعه قرار داد. امّا به علت حجم بالای مطلب ما تنها از دو جنبه به موضوع خواهیم پرداخت . یکی تاثیر برنامه توسعه ارتباطات بر این امر و دیگری شکل گیری نیرویی در جهت ایجاد یک روند فطری مدیریت دانش. 1ـ پیشرفتهای ارتباطی و  ICT             در آغاز انقلاب اسلامی تنها 850000 تلفن ثابت در کل کشور وجود داشت و  در سال 1993 این رقم با افزایش چشمگیر به حدود 3597900 خط تلفن ثابت رسید  و از آن زمان این رشد کماکان ادامه داشته است. تا سال 1999 در کل کشور در حدود 8400000  خط تلفن ثابت مشغول به کار می‌باشد. به عبارت دیگر در طی دو دهه گذشته تلفن ثابت کشور دارای ضریب نفوذی در حدود 34/13 درصد شده است. این ضریب نفوذ ایران را از لحاظ دارا بودن تلفن ثابت در رده پنجم جهان قرار می‌دهد.             در ضریب نفوذ ذکر شده بالا تلفن همراه موجود در کشور به حساب نیامده است. در اواخر دهه‌1980 هیچگونه خدمات تلفن همراه در کشور عرضه نمی‌شد. در ابتدا برخی مناطق آزاد اقتصادی شروع به عرضه خدمات تلفن همراه نمودند. با شروع سال2000 بیش از نیم میلیون تلفن همراه در دست مردم قرار دارد و این شبکه  بیش از 230 شهر ایران را پوشش می‌دهد و در حدود 500 کیلومتر جاده‌های بین شهری کشور تحت پوشش شبکه‌ماهواره ای قرار دارد.             کانالهای مایکرویو داخل شهری به 303671 کانال ارتقا یافته است. در حالیکه در سال 1978 این رقم 17185 کانال بوده است. همچنین تا اواخر سال 1999 تعداد کانالهای بین المللی به تعداد 7937 بالغ گردیده است. این رقم بدین معناست که در حدود 2450 شهر ایران به شبکه‌های ارتباطی بین المللی دسترسی دارند. ضریب نفوذ ارتباطی تنها محدود به مناطق شهری نشده است بلکه در زمان تهیه این گزارش در حدود 24000 روستای کشور به شبکه مخابرات ملّی پیوسته اند. رقم افزایش ماهیانه این رشد در حدود 264 روستا  می‌باشد.             تعدادی مراکز تحقیقات مخابرات نیز در کشور مشغول فعالیت هستند. وظیفه اصلی این مراکز علاوه بر تاکید بر موضوع اصلی فعالیت خود , خدمات دهی و پشتیبانی مخابرات در ایران می‌باشد. برای نمونه مرکز تحقیقات مخابرات ایران بطو مداوم به دانشگاهها و محققان کمک ‌های شایانی ارائه می‌کند.             رشد ضریب نفوذ تلفن ثابت به همراه متنوع شدن خدمات مخابراتی بازار اینترنت ایران را تحت تاثیر قرار داده است. با اینکه مرکز دیتا مخابرات مسئول اصلی توسعه شبکه اینترنت کشور می‌باشد, سرویس دهنده‌های مستقلی نیز در این زمینه مشغول می‌باشند. در زمان نگارش این گزارش, بیش از 90 سرویس دهنده اینترنت در ایران وجود دارد و بسیاری از این ISP ها در دو سال اخیر وارد بازار گردیده اند. برخی از این سرویس دهنده‌ها همانند IPM و ندارایانه با استفاده از فناوری ماهواره دسترسی مستقل به اینترنت و شبکه‌های جهانی ارائه می‌دهند. با این حال بسیاری از دیگر سرویس دهنده‌ها وابسته به مرکز دیتا مخابرات به عنوان backbone  اولیه هستند. این عامل باعث رشد زیاد صنعت nascent  اینترنت گردیده است .             این صنعت اکنون به دلیل کمبود نیروی تخصص تحت فشارهای مضاعف قرار دارد. تاکید استراتژیک کنونی صنعت اطلاع رسانی و ارتباطات ایران بر حوزه‌های زیر می‌باشد: 1.       توسعه مخابرات 2.        تجدید ساختار اطلاعات و داده‌ها 3.        تحول فرا ساختاری شبکه‌های دیتا 4.        تحقیقات 5.       خصوصی سازی 6.       توسعه منابع انسانی 7.       حضور در عرصه‌های بین المللی علاوه بر آنچه که به عنوان فعالیت اصلی شرکت مخابرات ایران انجام گرفته است  پیشرفتهای دیگری نیز توسط دیگر سازمانها و غیره به وقوع  پیوسته است. وزارت علوم تحقیقات و فناوری پروژه شبکه اختصاصی دانشگاهها را تا قبل از پایان سالجاری میلادی اجرا و آزمایش خواهد نمود. پروتکل استاندارد  اینترنت این شبکه TCP/IP با ترکیب اینترنت / اینترانت خواهد بود . با وجود اینکه کاربران این شبکه قادر به دسترسی به شبکه اینترنت خواهند بود. با این حال دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی می‌توانند در صورت لزوم از سرویس های موجود دیگر نیز استفاده کنند. مسئولیت نگهداری از این شبکه اختصاصی بر عهده سازمان پژوهشهای علمی و فنی  (IROST)  می باشد. تمرکز IROST بر Backbone  ایجاد شده توسط اداره دیتا مخابرات می‌باشد امّا یک Backup  ثانویه نیز جهت برطرف نمودن هرگونه نقص پیش بینی شده است. علاوه بر شبکه اختصاصی دانشگاهها, شبکه بانکی کشور در حال کاملاً مکانیزه شدن می‌باشد و در همین زمینه یک شبکه ایمن و جداگانه ایجاد گردیده است. این شبکه تحت مدیریت مرکز خدمات انفورماتیک بانک مرکزی ایران قرار دارد. 1ـ1ـ رادیو و تلویزیون و تولید لوازم الکتریکی             با توجه به این حقیقت که هیچگونه شبکه خصوصی رادیو تلویزیون در ایران نمی‌تواند به فعالیت بپردازد ولی ‌بهر‌ترتیب ‌تحولات چشمگیری در این زمینه رخ داده است. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران یک شبکه خبری ملّی جدید به نام «شبکه خبر» راه اندازی نموده است که 24 ساعت اخبار را در زمینه‌های مختلف بر روی آنتن می‌فرستند. علاوه برآن , به همراه سیاست اخیر دولت مبنی بر گفتگوی تمدن‌ها صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران 2 شبکه بین‌المللی راه اندازی نموده است که از طریق ماهواره قابل دسترس می‌باشند. شبکه “جام جم” که شبکه خبری است و به سه زبان انگلیسی, فرانسه و عربی اخبار پخش می‌نماید. شبکه‌دیگر «سحر» شبکه‌ای است که به پخش‌ برنامه برای ایرانیان ساکن‌آمریکای شمالی ، اروپا و آسیا می‌پردازد. با استفاده از پایگاههای موجود الکترونیکی, متخصصان ایرانی توانسته‌اند پوشش ملی و بین المللی رادیو و تلوزیون را افزایش دهند. در حال حاضر اکثر برنامه‌های‌  موجود را می‌توان در سرتاسر کشور دریافت نمود. همچنین امکان اجاره کاست های  ویدویی و فروشگاههای سمعی و بصری نیز وجود دارد.             علاوه بر آن تلاش گردیده است تا خبرگزاریها و یا نمایندگی‌های خصوصی یا نیمه خصوصی راه اندازی شوند. خبرگزاری دانشجویان ایرانی نمونه‌ای از این تلاشها می‌باشد. علاوه برآن , بسیاری از این شعبه‌ها برای عرضه خدمات خود اتکاء زیادی به شبکه اینترنت دارند. نمونه‌ای ا زاین شبکه‌ها, اخبار ندارایانه می‌باشد. با این حال این فعالیتها هنوز در مرحله شکل گیری هستند و مستلزم جواب بازار خود می‌باشند. 2ـ1 ـ تولید             از سال 1998 تاکنون , ایران اقدام به تولید مراکز پر ظرفیت دیجیتال تاحد ITMC/NEAX 61  نموده است.‌ صنایع مخابرات کشور سالیانه 1/8 میلیون پورت مراکز تلفن پرظرفیت دیجیتال در انواع Local , Transit و STD تولید می‌کند. این صنایع همچنین موفق به ساخت سالیانه 500 هزار دستگاه تلفن رومیزی در مدلهای مختلف شده  است. و همراه با افزایش تولید خود کنترل کیفیت تولید را نیز تا آخرین امکانات و دست آوردهای جدید بالا برده است . از برنامه‌های صنایع مخابرات ایران متنوع نمودن تولیدات از طریق راه اندازی خطوط جدیدتولید انواع تلفن‌های ثابت , بی‌سیم و موبایل همچنین فراخوان (Pager) و شبکه‌های ISDN  می‌باشد. سرمایه‌ گذاری در این بخشهای حیاتی و  توانایی شرکت مخابرات در جهت پوشش دادن کلی آنها موجب پیشرفتهای وسیعی گردیده است.             از سوی دیگر شرکت طرح و توسعه تلفن ایران مسئول اجرای بخش فیزیکی توسعه ذکر شده می‌باشد و در همین راستا طرح و نصب شبکه کابل شهری و بین شهری تولید کابل مسی , فیبر نوری و ساخت قطعات فلزی بتونی و پلاستیکی مورد نیاز شبکه‌های مخابراتی در کشور برعهده این شرکت است. بخش کارخانجات کابلهای مخابراتی ایران نیز به تولید سیم و کابل جهت توسعه مذکور می‌پردازد. این بخش سالیانه 40 هزار کیلومتر TPC همچنین 20 هزار کیلومتر سیم تولید می‌کند. این بخش تاکنون 5000 کیلومتر کابل فیبر نوری و 4000 کیلومتر MCM تولید نموده است و نمونه ای از 120 میلیون دلار سرمایه گذاری صنعت مخابرات کشور در پشتیبانی فرا ساختاری صنعتی می‌باشد. 3ـ1ـ وسایل خانگی الکتریکی             چندین مجتمع صنعتی بزرگ در ایران به تولید وسایل خانگی الکتریکی  می‌پردازند و قدیمی ترین این مجتمع ها کارخانجات الکتریکی پارس می‌باشد که در اواسط دهه 1960 میلادی افتتاح گردیده است . بسیاری از این کارخانجات با سرمایه گذاری بخش خصوصی شکل گرفته‌اند. با این وجود,‌صا ایران اخیراً خط تولید متنوعی از محصولات الکتریکی و برقی راه اندازی نموده است. در سال 1989 محصولات صا ایران در جهت امورات نظامی و شامل وسایل دقیق اندازه‌گیری می‌شد. امّا تعدادی از بخش‌های تولیدی آن به مرور زمان در جهت ساخت تجهیزات غیر نظامی الکتریکی از جمله تلوزیون و گوشی تلفن همراه تجهیز شدند. این صنایع همچنین به تولید برخی قطعات کامپیوتری از قبیل نمایشگرهای کامپیوتری نیز پرداخته است. در حال حاضر 5 کارخانه در ایران به تولید تلوزیونهای سیاه و سفید و رنگی اشتغال دارند. با این حال هنوز توانایی تولید تلوزیونهای دیجیتالی یا  wide-screen وجود ندارد بسیاری از این کارخانجات خطوط تولید نمایشگر کامپیوتر نیز راه اندازی کرده اند. با این حال قطعه بسیار مهم این صنعت یعنی لامپ تصویر آن بایستی از خارج وارد گردد.             با سرمایه گذاری‌های خارجی انجام شده در مناطق آزاد تجاری پیشرفتهای دیگری نیز در صنعت وسایل خانگی و الکتریکی صورت گرفته است. ابتدا شرکت DAEWOO و بعد از آن شرکتهای سامسونگ‌ و پاناسونیک د رمناطق آزاد تجاری ایران سرمایه گذاری نمودند.  تاکنون توانایی واقعی تولید کامپیوتر در ایران وجود نداشته است . در اواسط دهه 1980 شرکت پارس الکتریک تلاش نمود تا خط تولید کامپیوتر را در کارخانه خود راه اندازی نماید امّا به دلیل عدم توانایی در همگامی با پیشرفتهای سریع جهانی و همچنین محدودیتهای مالی مجبور شد فعالیت این خط تولید را متوقف سازد. تا امروز تنها شرکت ایزایران توانایی تولید برخی قطعات را پیدا نموده است که البته بسیاری از این قطعات مصرف عمومی ندارند. اغلب کامپیوترهای ایران با مونتاژ قطعات تحویل مشتری می‌گردند. 4ـ1ـ صنعت کامپیوتر             صنایع کامپیوتر ایران بر پایه‌ای بسیار متناقض استوار گردیده است . به غیر از برخی محصولات معروف جهانی از جمله Compaq Sun و مکینتاش, اغلب کامپیوترهای ایران مونتاژ می‌شوند . علاوه بر فروشگاههای فراوان قطعات کامپیوتری , شرکتهای زیادی نیز وجود دارند که برحسب نیاز مشتری کامپیوتر مونتاژ می‌نمایند. در مورد تجهیزات فرعی کامپیوتری از قبیل اسکنر, پرینتر و مانیتور توانایی تولیدی قابل توجهی وجود دارد. شرکت ماشینهای اداری ایران تحت لیسانس تعدادی‌ شرکت کره‌ای و ژاپنی به تولید پرینتر و اسکنر پرداخته است.             هنوز زمان زیادی است تا سرویسهای اینترنت در ایران به حد مطلوب برسند. اگرچه ”حد مطلوب“ نسبی است امّا به گفته متخصصان حد مطلوب سرویس اینترنت زمانی است که درازای 10 دلار امکان دسترسی 150 ساعت اینترنت با سرعت 56 کیلوبایت در ثانیه وجود داشته باشد. در سال 1997 در ایران و در شهر تهران تنها یک کافه اینترنت وجود داشت امّا امروزه تنها با مراجعه به صفحه نیازمندیهای یک روزنامه می‌توان بیش از 200 کافه اینترنت پیدا کرد. اینترنت به ابزاری جهت برابر نمودن امکانات در راه آزادی بیان و همچنین تجارت بدل شده است. با این حال به دلیل نظام بانکی و اعتباری قدیمی و همچنین قوانین نظارت بر ارز تجارت الکترونیک هنوز متصور نشده است.             دوره‌های آموزشی کامپیوتر و اینترنت در بخش خصوصی ترویج یافته است. دوره‌های آموزشی با ارائه گواهینامه‌های معتبر بازاری داغ گرفته است. امّا با وجود اینکه علم کامپیوتر در ایران در مرحله شکل گیری است. فرار مغزها در این رشته بسیار مشهود است و مسئله‌ای است که باید راه حلی برای آن یافت شود. مدیریت دانش             در صنایع اطلاع رسانی ایران ساختاری مساوی در حال شکل گیری است. در حالیکه موسسات دولتی و بخش خصوصی در حال مکانیزه کردن روندهای تجاری خویش و ایجاد پایگاههای اطلاعاتی هستند. بخش کوچکی از این صنعت به سوی مدیریت دانش حرکت می‌کند. برای مثال مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران در این راه سرمایه گذاری وسیعی انجام داده است. اگر پشتیبانی‌ از پروژه‌های اخیر مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران همچنان ادامه یابد, این مرکز تا پایان سال 2001 تنها موسسه خدمات دولتی ایران خواهد بود که فرایند تولید داده‌های آن کاملاً الکترونیکی (Paperless)  خواهد بود.             نمودار مدیریت دانش در ایران بشرح زیر می‌باشد. همچنان که‌درتصویر‌صفحه‌‌‌ بعد‌ دیده می‌شود. این فرایند, فرایندی دو طرفه است . در حوزه دانشگاهی (Academic)  , محققان دانشگاهها, دانشکده‌ها و متخصصان اطلاعات خام را به شکل گزارش , نشریه مقاله و حتی محصولات جزوه‌ای تولید می‌کنند. این اطلاعات خام جمع‌آوری و عناصر دیتا آنها استخراج می‌گردد. اطلاعات جمع آوری شده بدین طریق مورد تحلیل قرار می‌گیرد تا گرایشهای مشخص یا ترکیب جدید اطلاعاتی بصورت آماری استخراج شود. این تحلیل در برخی موارد حتی بصورت بازگشتی انجام می‌پذیرد. تحلیل اطلاعات می‌تواند به اتخاذ روند دانشگاهی , تعریف‌ مساله و همچنین روند تجاری شود. این روندها با یکدیگر اساس مدیریت دانش را تشکیل می‌دهند. با این حال برخلاف روند تجاری, پرداختن به مدیریت دانش تا حدودی متفاوت است. در این روند, داده‌های خام مورد تحلیل قرار می‌گیرند و گرایش بسوی ایجاد یک گزارش داخلی است که می‌تواند توسط برنامه ریزان و سیاست گذاران تجاری مورد استفاده قرار گیرد. در مدیریت دانش نقاط مشترک و هم عرض‌ نیز وجود دارد که می‌تواند در روند تجاری و روند دانشگاهی استفاده شود.             برای مثال طرح عضویت فراگیر کتابخانه‌ها توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران همچنین خدمات پشتیبانی اطلاع رسانی دانشگاهی را می‌توان در جهت روند تجاری مدیریت دانش نیز بکار برد. بسته به روند تجاری اتخاذ شده مهارت و دانش ایجاد شده در روند دانشگاهی را می‌توان متناسب با نیاز شرکت‌ها بکار برد. صورت حاصل به این معناست که به یک نقطه خدمات دهی دانشگاهی همانند مرکز اطلاعات‌ و مدارک علمی ایران نیاز است تا بتوان دانش تجاری نیز کسب نمود.             یک مرکز اطلاع رسانی بایستی بتواند نیازهای مخاطبان خود را چه دانشگاهی و چه تجاری برآورده سازد و با این حال, باید مخاطبان را آگاه نمود که درخواست‌های آنان می‌تواند راهگشای جمع آوری اطلاعات مفید باشد. طرحهای آینده             موارد استراتژیک که در دوره 7 ساله آینده (2008 ـ 2001) بایستی مدنظر قرار گرفته شوند به شرح زیر می‌باشند: 1ـ توسعه منابع انسانی الف ) تکیه بر منابع انسانی موجود ب )تأمین نیروی انسانی جدید متناسب با نیازهای استراتژیک ج ) انعقاد قرارداد با مشاوران خارج از مجموعه 2. منابع مالی الف ) بهره گیری از افزایش بودجه تخصیص یافته ب ) در‌آمدزدایی ج ) استفاده بهینه از منابع‌ و کارآمد سازی آنها‌ 3ـ بهینه سازی امور اداری الف ) ایجاد بهره‌وری امور اداری و پشتیبانی مدیریت 4ـ پژوهش اطلاع رسانی الف ) کاهش عوامل بازدارنده پژوهش ب ) تقویت عوامل پیشبرنده  پژوهش ج ) تعیین جهت یا جهات فعالیتهای پژوهشی 5ـ تهیه و حفاظت اطلاعات الف) یکسان سازی فناوری اطلاع رسانی در جمع‌آوری , تهیه, ذخیره و‌ حفاظت داده‌ها ب ) رقومی سازی مطالب موجود غیر ماشینی ج ) ایجاد چند مخزن اسناد ملّی که هر کدام در حوزه تخصصی خاص به جمع‌آوری نگهداری و حفاظت اسناد بپردازد. 6ـ نمایه سازی اطلاعات الف ) کاربرد فناوری اطلاعات‌ در نمایه سازی ‌ ب ) نمایه سازی براساس تحلیل اطلاعات 7ـ اشاعه و تحلیل اطلاعات الف ) کاربرد فناوری اطلاعات در اشاعه اطلاعات ب ) ایجاد مراکز تحلیل و اشاعه اطلاعات 8) توسعه فناوری اطلاعات الف ) منسجم سازی فناوری اطلاعات در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رسانی ب ) پژوهش‌‌ در زمنیه فناوری اطلاعات 9ـ ترویج دستاوردهای علمی ایران و ایرانیان الف ) ارائه چهره علمی محققان و متخصصان ایرانی ب ) اشاعه چند زبانه اطلاعات ج ) نمایه سازی چند زبانه اطلاعات 10ـ توسعه اشتراک منابع الف ) هماهنگ سازی اقدامات اشتراک منابع در کتابخانه‌های دانشگاهی و مراکز اطلاع رسانی ب ) تقویت عوامل پیشبرنده اشتراک منابع 11ـ ارزیابی نیاز اطلاعات الف ) تحلیل و ارزیابی نیازهای اطلاعاتی با توجه به بخشهای تحقیقاتی, دانشگاهی و تجاری ب ) ترویج و یکسان سازی روندهای معمول نیازسنجی اطلاعاتی در سازمانهای علمی و دانشگاهی ج ) اعلام روندهای معمول نیاز سنجی اطلاعاتی در بخش تجاری 12. آموزش الف ) ایجاد و توسعه دوره‌های تخصصی علوم اطلاع رسانی در موسسات آموزش عالی ب ) ارایه آموزشهای مستمر به مدیران کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رسانی ج ) تهیه برنامه آموزشی اطلاع رسانی بطور خاص برای دانشجویان و محققان 13- تبادل اطلاعات علمی بصورت‌‌ چند سطحی الف ) تبادل اطلاعات علمی بطور مستقیم ب ) تبادل اطلاعات علمی بطور غیر مستقیم 14ـ نظامهای اطلاع رسانی علمی و فنی ملّی الف ) تعریف و اجرای معماری اطلاعات‌ ‌در درون وزارت علوم تحقیقات و فناوری 15ـ استاندارد نمودن اطلاعات الف) تعیین استانداردهای اطلاعاتی ملّی ب ) پشتیبانی از ابتکارات استاندارد سازی و ایجاد چهار چوب 16ـ حدف دوباره کاری فعالیتهای اطلاع‌رسانی الف ) جلوگیری از اقدامات زاید و موازی ب ) همکاریهای درون و برون سازمانی ج ) حدف دوباره کاری‌ها از طریق تدوین وظایف مراکز مختلف اطلاع رسانی