فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آسمان در نزد عرفا جایگاه والای معنوی دارد و سرچشمة معارف است. در فراسوی آسمانی که با چشم دیده می‌شود، جهان نادیدنی و ملکوت قرار دارد. آسمان مرئی در باور گذشتگان هشت فلک به شمار می‌آمد که هشتمین فلک، جایگاه بروج بود. این آسمان و صورت‌های فلکی آن، افزون‌بر کاربرد حقیقی ـ که برآمده از نگاه اخترشناسی آن دوران بود ـ در نزد پیشینیان در مواردی کاربردهای رمزی و تمثیلی نیز داشت. دریافت معنی حقیقی یا استعاری چندان دشوار نیست؛ اما کشف معانی پنهان و رمزی این کاربرد در متون عرفانی تا اندازه‌ای دشوار است. شناخت لایه‌های زیرین متن نیازمند دانش گسترده‌ای در ستاره‌شناسی کهن، آشنایی با ظرافت‌های ادبی و آگاهی از حکمت، فلسفه و جهان‌بینی گذشتگان است. باتوجه‌به توانمندی بسیار هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها، سنجش رویارویی این ابزار با مفاهیم پیچیده و تمثیلی متون عرفانی می‌تواند ما را بیش‌ازپیش در شناخت و شیوه بهره‌مندی از این ابزار یاری کند. در این پژوهش به روش توصیفی ـ تجربی تلاش شده است تا کاربرد رمزی و تمثیلی مفاهیم آسمانی در متون عرفانی، با استفاده از هوش مصنوعی سنجیده و بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در قالب ربات چت‌جی‌پی‌تی به‌خوبی از مفاهیم تمثیلی عرفانی در پیوند با اصطلاحات نجومی آگاهی دارد و از پسِ شناخت کلی این مفاهیم در متون عرفانی برمی‌آید. هرچند که در این میان، گاهی تحلیل‌های نادرستی نیز دیده می‌شود. شناخت هوش مصنوعی از بیشتر اصطلاحات اخترشناسی کهن به‌همراه مفاهیم عرفانی و کاربرد نمادین اعداد از دیگر توانمندی‌های این ابزار است.