فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیوان حافظ انباشته از ابیاتی با مضامین باریک و لطیف است. درک این مضامین افزون‌بر اشراف بر مضامین ادبی، نیازمند درک باریک‏اندیشی او در به هم درپیچاندن مضامین شاعران گذشته و علوم جانبی برای خلق مضامین جدید است. در همین باره، دو بیت از غزلیات حافظبه‏سبب کم‏دقتی در اصول یادشده هنوز شرح شایسته و بایسته‏ای ندارد. ازقضا حافظ در هر دو بیت با مضمون‏آفرینی و تصویرسازی، از «اشک» به‏عنوان یکی از ارکان اصلی بیت بهره برده که به‏سبب کم‏دقتی شارحان معنای آن به‏درستی درک و ارائه نشده است. بیت اول، بیت جنجال‏برانگیز زیر است: ماجرا کم کن و بازآ که مرا مردم چشم   خرقه از سر به در آورد و به شکرانه بسوخت «ماجرا» در این بیت به معنای اشک و راهبر است. بیت دیگر بیتی است که جنجال‏های بیت نخست را نیز نداشته ‏است. گویا علت این کم‏توجهی نفهمیدن نکتة ظریفی است که حافظ پرداخته ‏است و شارحان به تسامح آن را شرح و از آن عبور کرده‏اند. بیت: خواب بیداران ببستی وآنگه از نقش خیال   تهمتی بر شب‏روان خیل خواب انداختی در این بیت نیز «شب‌روان خیل خواب»، اشک و گریه است که معشوق به‏واسطة خیال خود که به سر عشاق می‏فرستد، عامل گریه و زاری و بی‏خوابی آنها می‏شود. سبب اشکالات شارحان در هر دو بیتِ یادشده علاوه‏بر پی‏نبردن به باریک‏اندیشی حافظ در مضامین، بی‏توجهی به نکات دستوری نیز هست.