فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابن‏عربی در ارائة فرضیة «پایان‏پذیری عذاب» با خوانشی متفاوت از آیات قرآن در پی باورپذیرکردن فرضیة خود و سازگارکردن آن با آیات قرآن است؛ اینکه او در این خوانش عرفانی، از کدام سازوکارها و شگردهای گفتمانی بهره برده، مسئله‏ای است که در این مقاله با بررسی صورت‏بندی‏های گفتمانی ابن‏عربی نشان داده می‏شود. از بررسی‏ها این به دست آمد که ابن‏عربی با بهره‏گیری از استراتژی‏های کلامی و صورت‏بندی‏های محتوایی و زبانی جدید از آیات، در پی پیشبرد گفتمان حاکم بر خوانش عرفانی خود، یعنی گفتمان «تساهل و تسامح» است. مهم‏ترین شگردهای ابن‏عربی در خوانش او از آیات قرآن مطابق با این نظام گفتمانی، عبارت است از: تقلیل و انسداد معنایی مفاهیم و گزاره‏ها و بازتولید معنایی جدید برای آنها؛ برجسته‏سازی نشانه‏ها و گزاره‏های سازوار و حاشیه‏رانی نشانه‏ها و گزاره‏های ناسازگار با دیدگاه نویسنده؛ تک‏گویگی؛ وارونه‏سازی مفاهیم و آموزه‏ها و طبیعی‏سازی مدعیات نویسنده. بهره‏گیری ماهرانة ابن‏عربی از این شگردها به ساختارشکنی مفاهیم و نشانه‏ها، مسخ آموزه‏ها و ازهم‏گسیختگی پیوند میان گزاره‏ها و پاره‏گفتارها در گفتمان رقیب انجامیده و او توانسته است تاحد زیادی نظام گفتمان شریعت‏مدارانة رقیب را به چالش بکشد. هدف این مقاله بازخوانی و بررسی صورت‏بندی‏های گفتمانی خوانش ابن‏عربی از آیات قرآن در ارائة فرضیة پایان‏پذیری عذاب است که با روش توصیفی ـ تحلیلی به انجام رسیده است.