مخاطبشناسی سنایی در آثار منثور قرن ششم تا دهم هجری
نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
doi
چکیده
پرسش اصلی مقاله، چنان که از عنوان آن هم بر میآید، مخاطب شناسی سنایی در آثار منثور قرن ششم تا دهم هجری است. برای یافتن پاسخ، ابتدا آثار منثوری را که از اشعار سنایی استفاده کرده بودند، شناسایی کردیم. پس از استخراج ابیات و مطابقت آنها با آثار سنایی، منابع مذکور بر اساس موضوع در هشت گروه طبقهبندی شدند: آثار تاریخی، عرفانی، تفسیری، زندگینامهای، اخلاقی، فنی ـ ادبی، روایی ـ داستانی و ترسّلی. سپس با چهار رویکرد متفاوت دادهها را بررسی کردیم. نخست، رویکرد تاریخی که نشان میداد، هر کدام از آثار سنایی در کدام دوره تاریخی و تا چه حد مورد توجه نویسندگان بودهاست؛ دوم، رویکرد جغرافیایی که میخواهد به این پرسش پاسخ دهد که در قرن ششم تا دهم، شعر سنایی در کدام مناطق خواننده داشتهاست؛ سوم، رویکرد تحلیلی ـ موضوعی که در صدد است تا اولاً طیف مخاطبان سنایی را در طول تاریخ نشان دهد، ثانیاً معلوم کند هر گروه بیشتر به کدام بخش آثار او توجه داشتهاند و سوم اینکه مشخص کند نویسندگان از اشعار سنایی در چه زمینههای معنایی ـ عاطفی بهره بردهاند و نهایتاً اینکه دریافت خوانندگان شعر سنایی در طول تاریخ، چه تفاوتها و چه وجوه مشترکی دارد. آخرین رویکرد ما، آماری است که بر اساس آن بهطور مشخص میخواهیم به سه پرسش پاسخ دهیم: شعر سنایی در قرن ششم تا دهم در میان کدام گروه از نویسندگان خوانندگان بیشتری داشتهاست؟ سیر اقبال به شعر او در بازه زمانی مذکور چگونه بودهاست و سرانجام اینکه، کدام اثر سنایی بیشتر مورد توجه خوانندگان بودهاست؟