بررسی سازگاری اقلیمی نحوه استقرار ساختمان ها در سکونتگاه های بومی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان مهاباد)

نویسندگان

1 استادیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، آذربایجان غربی.

2 استادیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، آذربایجان غربی.

3 دانشجوی دکترای تخصصی، گروه معماری، واحد خلخال، دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، اردبیل.

doi
10.22034/jcr.2024.209619
چکیده

سازگاری و متناسب بودن الگوهای بومی مسکن با اقلیم برای بسیاری از افراد، موضوعی ثابت‌شده بوده و بیشتر محققان تائید می‌کنند که احداث بنا توسط ساکنان بومی، سازگار و متناسب با اقلیم محل اقامتشان صورت گرفته است که جهت‌گیری بنا یکی از شاخصه‌های مهم طراحی اقلیمی در یک بنا است.در مقاله حاضر با رویکرد مقایسه‌ای سعی در ارزیابی میزان سازگاری اقلیمی سکونتگاه‌های بومی روستاهای شهرستان مهاباد بوده و در تلاش است با جهت‌گیری بهینه ساختمان به حداکثر آسایش اقلیمی ساکنان دست یابد.این پژوهش با روش تحقیق کمی و مبتنی بر شاخص ماهانی که بر مبنای جداول مخصوص ماهانی با معیار آسایش حرارتی و معماری اقلیمی بوده و بر اساس شرایط آب و هوایی رهنمودهایی را در ساخت بنا پیشنهاد می کند، مورد تبیین قرار گرفته است. نخست توسط مدل ماهانی پیشنهادات طراحی اقلیمی در شهرستان مهاباد برگرفته و در گام بعد شاخصه چگونگی قرارگیری بنای موردبحث در 70 مدل از بناهای بومی روستایی در مدل ماهانی با بررسی‌های پیمایشی و تحلیل‌های اسنادی مطالعه و بررسی گردید.به علت گستردگی و پهناوری منطقه موردتحقیق و برای اطمینان از صحت پژوهش از هر دهستان حداقل یک روستا و درمجموع 9 روستای منتخب در حوزه شهرستان مهاباد بررسی گردیده است، روستاهایی که قابلیت و دارای بناهای که بافت نسبتاً ارزشمندی دارند و نسبتاً دست‌نخورده و ازنظر معماری بومی درخور مطالعه و پژوهش هستند، انتخاب گردید.سپس نتایج بررسی نمونه‌های بومی که شامل تحلیل و بررسی 70 نمونه موردی است، با استفاده از مقیاس‌های کلی و خرد ازنظر الگوهای استقرار بنا ارزیابی شدند. در مرحله پایانی هم به‌وسیله آزمون تی تک نمونه توسط نرم‌افزار اس.پی.اس.اس، سازگاری الگوهای بومی با پیشنهادات اقلیمی ماهانی، دارای اختلاف معناداری بوده که مثبت بودن این اختلاف حاکی از این است که مساکن بومی به لحاظ شاخصه الگوی قرارگیری بنا، با چارچوب پیشنهادی ماهانی سازگار می‌باشد.