بررسی فرایندهای تضعیف در گویش سیستانی براساس واج‌شناسی خودواحد

نویسندگان

1 استاد زبان‌شناسی همگانی/ دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران

2 دکترای زبان‌شناسی همگانی/ دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران

doi
10.22099/jill.2021.39197.1227
چکیده

در واج​شناسی خودواحد، گلداسمیت (1976) بازنمایی واجی را از حالت خطی به‌صورت غیرخطی در زبان​های نواختی بسط داد. به دلیل غیرخطی‌بودن و وجود ساختار لایه​ای در این دیدگاه، پژوهش حاضر با استفاده از دو فرایند اصلی گسترش و قطع مطرح​‌شده در واج‌شناسی خودواحد به بررسی فرایندهای تضعیف در گویش سیستانی می​پردازد. روش مورد استفاده در این پژوهش به‌صورت توصیفی-تحلیلی است. به این منظور، 20 گویشور مرد، مسن، کم‌سواد و روستایی به ‌صورت تصادفی انتخاب شدند و داده‌های زبانی با استفاده از ضبط گفتار آزاد و مصاحبه با آن‌ها جمع​آوری شد. سپس، داده‌های مورد‌ نظر از جمله​های ضبط‌شده استخراج و آوانگاری شدند. قواعد واجی به کار رفته در پیکرة زبانی براساس واج​شناسی خودواحد توصیف و تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد اعمال فرایند گسترش در گویش سیستانی به‌صورت فرایندهای کامی‌شدگی، نرمکامی‌شدگی​ و ملازی​شدگی همخوان​های خیشومی، همگون‌سازی جایگاه تولید و سایشی‌شدگی همخوان‌های انسدادی رخ می​دهد. همچنین، فرایند گسترش در واکه​ها نیز به ‌صورت خیشومی​شدگی واکه اعمال می​شود. علاوه بر این، فرایند قطع واج‌های آغازین /h/ و /ʔ/ در واژه‌های قرضی، واج​های پایانی /n/، /t/، /d/، /h/ و /ʔ/، حذف واج‌های /h/ و /ʔ/ میانی در واژه‌های قرضی و حذف مشخصة واکداری از واج واکدار پایانی پیشین رخ می​دهد.