بررسی مقایسه‌ای موجودات اهریمنی در ادبیات ایران و چاپ چوب ژاپن

نویسندگان

1 استاد گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

3 کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.30479/irpli.2026.22686.1360
چکیده

موجودات اهریمنی و اسطوره‌های مرتبط با آن‌ها از عناصر مهم و تاثیرگذار در اساطیر و فولکلور بسیاری از فرهنگ‌ها هستند. این موجودات نه تنها تجسم هراس‌ها و آرزوهای انسان باستان به شمار می‌روند، بلکه راهی برای بیان ناگفته‌های درونی و مواجهه با ناشناخته‌ها و تهدیدات پیرامونی بوده‌اند. بازتاب این موجودات در هنر و ادبیات، نه تنها پیوستگی و تاثیر متقابل این دو حوزه را تقویت کرده، بلکه به‌نوعی به مردم هر فرهنگ اجازه داده است تا با قدرت تخیل و هنر، مفاهیم و نمادهای پیچیده اسطوره‌ای را به نسل‌های بعد انتقال دهند.پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی موجودات اهریمنی در فرهنگ‌های ایران و ژاپن از دو منظر هنرهای تجسمی و ادبیات می‌پردازد؛ و می‌کوشد به بررسی چگونگی تجلی و تداوم نمادهای اهریمنی در دو فرهنگ ایران و ژاپن بپردازد و تاثیرات محیط، باورهای دینی و جغرافیای هر سرزمین را بر این نمادها تبیین کند. روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که موجودات اهریمنی در هر دو فرهنگ با موضوعاتی چون دگردیسی، ترکیب با حیوانات، ارتباط با پدیده‌های طبیعی، شهوت‌گرایی، و ارتباط با مرگ پیوند دارند و اغلب در نقش‌های هشداردهنده و آموزنده به کار می‌روند. با این حال، تفاوت‌های مهمی در ظاهر، ابعاد، دوگانگی ذاتی و نقش این موجودات مشاهده می‌شود؛ به‌عنوان مثال، در فرهنگ ایرانی اغلب با تصاویری بزرگ و تهدیدآمیز توصیف می‌شوند، در حالی که در فرهنگ ژاپنی، ویژگی‌های غیرمعمول و طنزآمیز دارند.