تحلیل گفتمان بوم‌ گرایی در رمان سایۀ ملخ

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

doi
10.30479/irpli.2025.21623.1257
چکیده

بوم‌گرایی یکی از شاخه‌های جدید نقد ادبی است که به چگونگی بازنمایی محیط زیست و طبیعت در متون ادبی می‌پردازد. از سوی دیگر، این بازنمایی، حاصل دخالت انسان در محیط زیست و پی‌آیندهای این دخالت است که در متن ادبی امکان تجلی می‌یابد. این بازنمایی، گاه به دفاع از محیط زیست در مقام امری بی دفاع، تضعیف شده و به حاشیه رانده شده می‌پردازد و گاه تنها بازنمایی صرف رخدادها، واقعیت‌ها و موجودیت محیط زیست است که در گفتمانی محیط زیستی بیان می‌شود. ضرورت انجام این پژوهش در آن است که نشان می‌دهد متون ادبی، علاوه بر زیبا‌شناسی به مفاهیم اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و... نیز می‌پردازد. در این پژوهش با تکیه بر نقد بوم‌گرایی و به روش توصیفی - تحلیلی به نحوۀ بازنمایی محیط زیست در رمان سایۀ ملخ پرداخته شده است. در رمان فوق، طبیعت علاوه بر اینکه بستری برای رخدادهاست، بر شخصیت‌ها نیز تأثیر مستقیم دارد. همچنین، محیط زیست و گفتمان بوم‌گرایانه، نقش بسیار زیادی در شکل‌گیری واقعیت و طرز تلقی از آن دارد که در قالب تجربه‎های زیست محیطی شخصیت‌ها در بستر روایت به خواننده انتقال داده شده است. هنجارهای بوم‌گرایی در جامعه به اشکال مختلف، نقش‌آفرینی می‌کنند که گاه در قالب همذات پنداری با طبیعت، گاه در قالب نوع دوستی و گاه در قالب به تصویرکشیدن گفتمان‌های مخرّب و... در روایت به تصویر کشیده شده است.